جراحی ورتبروپلاستی (تزریق سیمان) برای ترمیم شکستگی ستون فقرات

ورتبروپلاستی عملی کم‌تهاجمی است که با هدف درمان شکستگی‌های فشردگی (کمپرشن) مهره‌های ستون فقرات انجام می‌شود. آسیب‌دیدگی و پوکی استخوان علت این شکستگی‌های دردناک و مثلثی شکل است. چنانچه این شکستگی‌ها درمان نشود، بدشکلی قوز ستون فقرات پیش می‌آید. جراح ارتفاع مهره را با جایگذاری بالن به حالت عادی درمی‌آورد و سیمان در مهره شکسته تزریق می‌کند. انجام این عمل دوران بهبود را تسریع می‌کند و خطر شکستگی را در آینده کاهش می‌دهد.

ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی چیست؟


جسم مهره در اثر شکستگی‌های کمپرشن مهره‌ها (VCF) فرومی‌ریزد، این فروریختگی در قسمت جلوی مهره بیشتر از پشت مهره است. مهره در نتیجه‌ی کوتاه‌تر شدن جلوی آن مثلثی شکل می‌شود. زمانی که چند مهره مثلثی شکل شود، ستون فقرات قوز پیدا می‌کند و اصطلاحاً بدشکلی کیفوز ایجاد می‌شود. بیمارانی که به دلیل کمبود کلسیم دچار پوکی استخوان شده‌اند یا مبتلا به مولتیپل میلوما (سرطان مغز استخوان) هستند و استخوان‌هایشان در اثر ابتلا به این بیماری‌ها ضعیف شده است، بیشتر مستعد شکستگی‌های فشردگی هستند. شکستگی کمپرشن مهره‌ها کمر درد، کاهش فعالیت فیزیکی، افسردگی، ایجاد وابستگی به دیگران، کاهش ظرفیت ریه و اختلالات خواب را به دنبال دارد. ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی تقریباً شبیه هم هستند و هر دو با استفاده از سوزنی توخالی انجام می‌شوند؛ جراح این سوزن را از روی پوست کمر وارد مهره‌های شکسته می‌کند. سیمان استخوانی (پلی متیل متاکریلات) در عمل ورتبروپلاستی از راه سوزن توخالی در استخوان شکسته تزریق می‌شود. اما در عمل کیفوپلاستی ابتدا بالن وارد مهره‌ها می‌شود، زمانی که بالن باد می‌شود، ارتفاع مهره‌ی شکسته و فشرده شده به حالت عادی برمی‌گردد؛ فضا بعد از بالن‌گذاری با سیمان استخوانی پر می‌شود. این دو عمل برای تمام مهره‌های درگیر تکرار می‌شود. بعد از این که مهره‌ها با سیمان تقویت می‌شود، بیمار می‌تواند صاف بایستد، دردش کاهش می‌یابد و خطر شکستگی در آینده کمتر می‌شود. چنانچه درمان انجام نشود، شکستگی‌ها در نهایت التیام می‌یابد و استخوان‌ها جوش می‌خورد، اما مهره‌ها در همان حالت سه گوش و فروریخته باقی می‌ماند.

متقاضیان ورتبروپلاستی


چنانچه بیمار در اثر ابتلا به عارضه‌های زیر دچار شکستگی‌های دردناک فشردگی مهره‌ شده باشد، عمل ورتبروپلاستی یا کیفوپلاستی برای درمان توصیه می‌شود:

  • پوکی استخوان: کمبود کلسیم در استخوان‌ها
  • تومور متاستاتیک: سرطانی که در ناحیه‌ی دیگر پخش شده باشد.
  • مولتیپل میلوما: سرطان مغز استخوان

همانژیوم مهره‌های ستون فقرات: تومور واسکولار (عروقی) خوش‌خیم

بیمارانی که دچار عارضه‌های زیر هستند، متقاضی ایده‌آلی برای عمل ورتبروپلاستی محسوب نمی‌شوند:

  • شکستگی‌های فشردگی پایدار غیردردناک
  • عفونت استخوان
  • اختلال‌های خونریزی دهنده
  • حساسیت به داروهایی که حین عمل استفاده می‌شود.
  • وجود قطعه شکسته یا تومور در کانال نخاعی

ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی شکستگی‌های قدیمی و مزمن را بهبود نمی‌دهد و کمر درد  ناشی از قوز کردن مداوم و وضعیت اندامی نامناسب را تسکین نمی‌دهد. بیماران در روش قدیمی به مدت 6 ـ 4 هفته تحت نظر گرفته می‌شدند تا شاید عارضه خود به خود بهبود پیدا کند و درد برطرف شود، اما پزشکان امروزه بر این باورند که این تاخیر باعث می‌شود که استخوان سخت شود و در نتیجه تاثیرگذاری ورتبروپلاستی یا کیفوپلاستی کمتر شود. امروزه بسیاری از پزشکان توصیه می‌کنند که ورتبروپلاستی حداکثر ظرف یک هفته بعد از شکستگی انجام شود تا نتایج بهتری به دست بیاید.

مشاوره با جراح ستون فقرات قبل از ورتبروپلاستی


جراح پرونده پزشکی بیمار را بررسی می‌کند و معاینه‌ی بالینی انجام می‌دهد. آزمایش‌های تشخیصی مانند سی تی اسکن، ام آر آی و اسکن استخوان با هدف تشخیص دقیق شکستگی کمپرشن مهره انجام می‌شود. همچنین جراح پایدار یا ناپایدار بودن ستون فقرات را تعیین می‌کند و روش‌های درمانی ممکن را به بیمار توضیح می‌دهد.

کدام متخصصین عمل ورتبروپلاستی را انجام میدهند؟


جراحیهای بسته و کمتهاجمی ستون فقرات توسط جراح مغز و اعصاب ، جراح ارتوپد یا متخصص نورورادیولوژی مداخلهای انجام میشود. بسیاری از جراحان ستون فقرات دورههای تخصصی را در زمینههای جراحیهای بستهی ستون فقرات پشت سر میگذارند.

آمادگی قبل از جراحی ورتبروپلاستی


ابتدا آزمایشهایی مانند آزمایش خون، نوار قلب و رادیوگرافی قفسه سینه چند روز قبل از جراحی انجام میشود. سپس کارهای اداری را در کلینیک انجام میدهید و رضایتنامهای را امضاء میکنید که تایید میکند، اطلاعات پروندهی پزشکی خود، شامل حساسیتها، داروها و ویتامینهای مصرفی، سابقهی خونریزی، واکنش به داروهای بیهوشی و جراحیهای قبلی را به جراح اطلاع دادهاید. مصرف هر گونه داروی غیراستروئیدی ضدالتهابی، مانند ناپروکسین، ادویل، مورتین و نوپرین، و آسپرین را باید از یک هفته قبل از جراحی قطع کنید. بیماران صبح روز عمل در بیمارستان پذیرش میشوند. صبح روز عمل باید ناشتا باشید و از نیمه شب قبل از جراحی اجازهی خوردن هیچ چیزی ندارید. سرم در بازوی بیمار تزریق میشود. جراحی برای به حداقل رسیدن درد و ناراحتی تحت بیهوشی عمومی یا با دریافت داروی آرامبخش انجام میشود. چنانچه داروی آرامبخش دریافت کنید، حین عمل هوشیار هستید، اما دردی حس نمیکنید و هیچ چیز از عمل به یادتان نمیآید. بسته به این که کدام مهره نیاز به عمل دارد، ممکن است فقط از یک سوزن استفاده شود. اگر پدیکول مهره بیش از حد کوچک باشد، جراح سوزن را اندکی بالای پدیکول فرو میکند.

مراحل جراحی ورتبروپلاستی


عمل ورتبروپلاستی برای هر مهره تقریباً یک ساعت طول می‌کشد. این جراحی در پنج مرحله به شرح زیر انجام می‌شود.

آماده‌سازی بیمار

بیمار روی تخت عمل دراز می‌کشد و داروی آرامبخش دریافت می‌کند. بیمار بعد از اثر کردن دارو روی شکم خوابانده می‌شود و چند بالش زیر سینه و پهلوهایش گذاشته می‌شود. بسته به این که کدام بخش از ستون فقرات (مهره‌های گردنی، صدری یا کمری) دچار شکستگی کمپرشن شده باشد، کمر یا گردن بیمار ضدعفونی و آماده می‌شود.

فرو کردن سوزن

محل جراحی به طور موضعی بیحس میشود و جراح برش کوچکی را به اندازهی تقریبی یک تا دو سانتیمتر روی مهرهی شکسته ایجاد میکند، سپس دو سوزن بزرگ را با توجه به تصاویر فلوئوروسکوپ (نوع خاصی از رادیوگرافی) از راه پدیکول وارد جسم مهره میکند. جراح محل دقیق سوزن را روی نمایشگر فلوئوروسکوپی میبیند و آن را به اندازهی مناسب در مهره فرو میکند. سپس جراح سوزن را با حرکت چرخشی یا کوبشی در مهره پیش میبرد. زاویهی حرکت سوزن به گونهای است که نخاع آسیبی نبیند. بسته به این که کدام مهره آسیب دیده باشد، ممکن است فقط از یک سوزن استفاده شود.

بازیابی ارتفاع مهره (فقط کیفوپلاستی)

چنانچه سه گوش شدن شکل مهره شدید باشد، جراح بالون قابل باد شدنی را از راه سوزن وارد مهره میکند. برای وارد کردن بالون لازم است که ابتدا مجرایی ایجاد شود. جراح بالون را با دقت باد میکند تا ارتفاع مهره به اندازهی عادی برسد. میزان ارتفاع قابل بازیابی به سن شکستگی بستگی دارد. سپس جراح باد بالون را خالی میکند و آن را بیرون میکشد، به این ترتیب فضایی در میان مهره باقی میماند. از آنجایی که قوز یا کیفوز (انحناء رو به بیرون) ستون فقرات در این عمل، قبل از تثبیت مهره ها از بین میرود، این عمل کیفوپلاستی گفته میشود.

تزریق سیمان استخوانی

جراح سیمان استخوانی را به آرامی تحت فشار تزریق میکند. جراح ابتدا عمیقترین ناحیه را پر میکند، سپس سوزن را به آرامی عقب میکشد تا ناحیههای فوقانی را نیز پر کند. فشار و میزان سیمان تزریقی به دقت تحت نظر گرفته میشود تا سیمان ناخواسته وارد ناحیههای دیگر نشود. حالت ایدهآل این است که جسم مهره کاملاً پر شود، اما این کار همواره برای تسکین درد ممکن یا لازم نیست.

تزریق سیمان استخوانی

جراح سیمان استخوانی را به آرامی تحت فشار تزریق میکند. جراح ابتدا عمیقترین ناحیه را پر میکند، سپس سوزن را به آرامی عقب میکشد تا ناحیههای فوقانی را نیز پر کند. فشار و میزان سیمان تزریقی به دقت تحت نظر گرفته میشود تا سیمان ناخواسته وارد ناحیههای دیگر نشود. حالت ایدهآل این است که جسم مهره کاملاً پر شود، اما این کار همواره برای تسکین درد ممکن یا لازم نیست.

بستن زخم

جراح سوزن را به سرعت و قبل از سفت شدن سیمان بیرون میکشد. شکاف کوچک روی پوست با چسب پوستی یا نوارهای استریل بسته میشود. تا زمانی که سیمان باقیمانده در کاسه سفت نشود، بیمار از روی تخت عمل تکان داده نمیشود.

مراقبت بعد از جراحی ورتبروپلاستی


بیمار بعد از عمل به بخش ریکاوری منتقل میشود، فشار خون، ضربان قلب و تنفس وی تحت نظر گرفته میشود و درد وی تسکین داده میشود. بیمار تا یک ساعت بعد از عمل باید همچنان روی تخت بخوابد، بعد از یک ساعت میتواند بنشیند و بعد از دو ساعت میتواند بلند شود و راه برود. اکثر بیماران یک شب در بیمارستان تحت نظر گرفته میشوند و صبح روز بعد مرخص میشوند. البته برخی بیماران همان روز مرخص میشوند.

تسکین درد و ناراحتی

درد بعد از جراحی با مصرف دارو مدیریت میشود. چون قرصهای مخدر اعتیادآورند، این داروها فقط برای مدت کوتاهی تجویز میشوند. مصرف مداوم مسکنهای مخدر باعث یبوست میشود، بنابراین آب فراوان بنوشید و غذاهای سرشار از فیبر میل کنید. داروهای ملین را میتوانید بدون نسخه تهیه و مصرف کنید. بعد از فروکش کردن درد اولیه استامینوفن (تایلنول) برای تسکین درد کافی است. سه یا چهار بار در روز، به مدت 20 ـ 15 دقیقه یخ روی برش بگذارید تا درد و ورم از بین برود.

تعدیل فعالیت

تا 24 ساعت بعد از جراحی به خودتان فشار نیاورید و فعالیتهای معمول را به تدریج از سر بگیرید. طب فیزیکی با تاکید بر تمرینهای تقویتی و کششی ملایم و بازیابی توانایی حرکتی توصیه میشود.

مراقبت از زخم و استحمام

پانسمان روی زخم را باز کنید و زخم را یک روز خشک نگه دارید. بعد از یک روز میتوانید دوش بگیرید و نوارهای روی زخم را با زدن ضربات ملایم خشک کنید. به هیچ وجه در وان دراز نکشید.

عوارض نگران کننده و لزوم تماس با پزشک

در صورت مواجهه با علائم زیر به سرعت با پزشک معالجتان تماس بگیرید:

  • اگر تب بالای 38.6 درجه سانتیگراد داشتید یا اگر زخم باز شد و نشانه‌های عفونت، از قبیل قرمزی، ورم، درد یا ترشح، را روی زخم دیدید.
  • چنانچه راه رفتن برایتان سخت شد و دچار بی‌اختیاری روده یا مثانه شدید.

نتایج عمل ورتبروپلاستی

هر چه شکستگی زودتر ترمیم شود، نتیجه‌ی بهتری از عمل ورتبروپلاستی به دست می‌آید. ورتبروپلاستی درد 90 ـ 75 درصد بیماران را تسکین می‌دهد، اما بدشکلی مهره را اصلاح نمی‌کند و ممکن است دوباره مشکل شکستگی پیش بیاید.

در پژوهش جدیدی که در زمینه‌ی کیفوپلاستی انجام شده است، میزان درد بیماران از مقدار متوسط 8.6 قبل از جراحی (در یک مقیاس ده سطحی) به 2.1 در سه ماه بعد از جراحی کاهش یافت. به علاوه از میان 51 نفر از بیمارانی که نمی‌توانستند خودشان راه بروند یا برای حرکت نیاز به کمک داشتند، فقط 8 نفر سه ماه بعد از جراحی همچنان برای راه رفتن به کمک نیاز داشتند. کاهش درد و افزایش توانایی حرکتی کیفیت زندگی بیماران را به نحو قابل توجهی ارتقاء می‌دهد. مطالعات دیگری که بر روی بیماران مبتلا به سرطان مغز استخوان انجام شده است، نیز بیانگر نتایج مشابهی است.

عوارض جانبی احتمالی ورتبروپلاستی


هیچ عملی بدون خطر و عوارض جانبی نیست. از عوارض معمول تمام جراحی‌ها می‌توان به خونریزی، عفونت، لخته شدن خون و واکنش به بیهوشی اشاره کرد. عوارض درمان شکستگی کمپرشن مهره‌ها کمتر از 2 درصد و 10 ـ 5 درصد برای درمان تومور است. عوارض مختص عمل ورتبروپلاستی عبارت است از:

  • نشت سیمان استخوانی: احتمال اندکی وجود دارد که سیمان استخوانی از روی سوزن داخل بافت‌های نرم اطراف نشت کند. همچنین احتمال نشت سیمان هنگام بیرون کشیدن سوزن از مهره وجود دارد. به علاوه ممکن است سیمان وارد رگ‌های اطراف مهره‌ها نیز بشود. جراح تصاویر فلوئوروسکوپ را به دقت تحت نظر می‌گیرد و اگر این اتفاقات رخ دهد، تزریق سیمان را متوقف می‌کند. ممکن است سیمان در فورامن عصبی، در محل خروج عصب‌ها از نخاع نشت کند، در نتیجه درد عصبی ایجاد می‌شود و بیمار به درمان‌های دیگر نیاز پیدا می‌کند.
  • آسیب عصبی: عمل ستون فقرات با خطر آسیب دیدن نخاع یا عصب‌های نخاعی همراه است؛ این عوارض بی‌حسی یا فلج را به دنبال دارد.