مراحل جراحی تومور نخاعی و نکات مهم بعد از عمل

جراحی تومور نخاعی زمانی مطرح می‌شود که یک توده در مسیر نخاع شروع به ایجاد درد، بی‌حسی یا ضعف می‌کند؛ درست جایی که همه فرمان‌های حرکتی از آن عبور می‌کند. همین موضوع باعث می‌شود بسیاری از افراد با شنیدن نام این جراحی دچار نگرانی شوند. اما واقعیت این است که این جراحی، در بسیاری از موارد می‌تواند فشار روی نخاع را بردارد و اجازه دهد بدن دوباره مثل قبل کار کند. در ادامه توضیح می‌دهیم جراحی تومور نخاعی دقیقا چیست، چرا انجام می‌شود و چه چیزی آن را تا این حد مهم می‌کند؛ بنابراین برای آشنایی بیشتر با جراحی تومور نخاعی تا پایان مقاله با ما همراه باشید.

تومورهای نخاعی یا هر نوع زایده‌ای در ناحیه نخاع می‌تواند منجر به درد، مشکلات عصبی و در برخی موارد، فلج شود. این تومورها، چه سرطانی باشند و چه خوش‌ خیم، ممکن است تهدیدی جدی برای حیات یا منجر به معلولیت‌های دائمی شوند. برای تشخیص و درمان به‌ موقع تومور نخاعی، لازم است که به یک جراح متخصص مغز و اعصاب مراجعه شود. یک جراح ماهر در این زمینه می‌تواند به طور موثر بیماران را در روند درمان همراهی کند.

جراحی تومور نخاعی چیست؟

جراحی تومور نخاعی روشی تخصصی برای خارج کردن توده‌هایی است که در داخل نخاع، اطراف آن یا در کانال نخاعی رشد کرده‌اند و باعث فشار روی اعصاب می‌شوند. این فشار می‌تواند منجر به درد، گزگز، ضعف عضلانی یا حتی مشکلات حرکتی و حسی شود. هدف از این جراحی برداشتن کامل یا بیشترین مقدار ممکن از تومور و آزاد کردن نخاع و ریشه‌های عصبی است تا عملکرد طبیعی آن‌ها دوباره برقرار شود.

در بسیاری از موارد، جراحی بهترین راه برای جلوگیری از پیشرفت علائم و پیشگیری از آسیب دائمی عصبی است. بسته به محل تومور، اندازه آن و نوع بافت، روش‌های مختلفی مانند میکروجراحی، جراحی کم‌تهاجمی یا لامینکتومی به کار گرفته می‌شود. این جراحی توسط جراحان فوق تخصص ستون فقرات و مغز و اعصاب انجام می‌شود تا بیشترین دقت و ایمنی برای بیمار فراهم شود.

جراحی تومور نخاعی چه مزایایی دارد؟

جراحی تومور نخاعی با برداشتن فشار از روی نخاع و اعصاب می‌تواند جلوی آسیب دائمی را بگیرد و از پیشرفت علائم جلوگیری کند. بسیاری از بیماران بعد از جراحی، کاهش درد و بهبود توانایی حرکتی را تجربه می‌کنند. همچنین با خارج کردن تومور، امکان بررسی دقیق و تشخیص نوع آن فراهم می‌شود و مسیر درمان‌های بعدی مشخص‌تر خواهد بود.

• کاهش فشار از روی نخاع و اعصاب
• جلوگیری از آسیب دائمی عصبی
• بهبود قدرت عضلانی و توانایی راه رفتن
• کاهش دردهای شدید و مزمن ستون فقرات
• افزایش استقلال و کیفیت زندگی بیمار
• امکان تشخیص دقیق نوع تومور پس از خارج کردن
• جلوگیری از رشد بیشتر یا گسترش تومور

برای مشاوره تخصصی جراحی تومور نخاعی و رزرو نوبت، فرم تماس را تکمیل کنید تا در سریع‌ترین زمان با شما ارتباط بگیریم.

کدام تومورها نیاز به جراحی دارند؟

تومورهایی که روی نخاع یا ریشه‌های عصبی فشار وارد می‌کنند و باعث درد، ضعف، بی‌حسی یا مشکلات حرکتی می‌شوند، نیاز به جراحی دارند. همچنین توده‌هایی که در حال بزرگ شدن هستند یا احتمال آسیب عصبی دائمی دارند، بهتر است هرچه زودتر برداشته شوند. در بسیاری از موارد، هدف جراحی جلوگیری از پیشرفت علائم و حفظ عملکرد طبیعی نخاع است. تومورهایی که نیاز به جراحی دارند عبارتند از:

•  تومورهای داخل نخاع مثل اپاندیموما و آستروسیتوما که با بزرگ شدن مستقیما بافت نخاع را تحت فشار قرار می‌دهند.
• تومورهای داخل کانال و بیرون نخاع مانند مننژیوم و شوانوما که فضای نخاع را تنگ می‌کنند.
• تومورهای خارج دورا به خصوص توده‌های ناشی از متاستاز که باعث درد شدید و فشار زیاد بر نخاع می‌شوند.
• تومورهایی که سریع رشد می‌کنند و احتمال ایجاد اختلالات عصبی دارند.
• تومورهایی که به درمان‌های غیرجراحی پاسخ نداده‌اند و همچنان باعث علائم آزاردهنده‌اند.
• تومورهایی که باعث بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع شده‌اند و نشان‌دهنده فشار جدی روی نخاع هستند.
• توده‌هایی که در تصویربرداری نشانه‌های خطرناک دارند مثل فشار شدید روی طناب نخاعی یا تغییر شکل مهره‌ها.

روش‌های جراحی تومور نخاعی

قبل از بررسی روش‌های جراحی تومور نخاعی، بهتر است بدانید که انتخاب روش مناسب بستگی به اندازه، محل و نوع تومور دارد. هر روش مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارد و توسط جراح با توجه به شرایط بیمار انتخاب می‌شود.

جراحی باز 

جراحی باز قدیمی‌ترین و رایج‌ترین روش برای برداشتن تومورهای نخاعی است و برای تومورهای بزرگ یا پیچیده استفاده می‌شود. در این روش برشی روی پوست و عضلات ستون فقرات ایجاد می‌شود تا جراح بتواند به‌ طور مستقیم به نخاع و تومور دسترسی پیدا کند. این دید مستقیم امکان برداشتن کامل تومور و کنترل بهتر خونریزی را فراهم می‌کند. جراحی باز برای تومورهایی که در نواحی حساس یا بافت‌های اطراف پیچیده قرار دارند، مناسب‌تر است و  نیاز به بستری طولانی‌تر و مراقبت‌های بعدی دقیق دارد.

میکرو جراحی

میکرو جراحی با استفاده از میکروسکوپ‌های جراحی انجام می‌شود تا جراح بتواند تومور را با دقت بسیار بالا از نخاع و ریشه‌های عصبی جدا کند.

این روش به خصوص برای تومورهای کوچک یا حساس که نزدیک بافت‌های حیاتی هستند مناسب است و احتمال آسیب عصبی را به حداقل می‌رساند. میکرو جراحی باعث کاهش درد بعد از عمل و بهبود سریع‌تر عملکرد حرکتی بیمار می‌شود و در مراکز تخصصی ستون فقرات انجام می‌شود.

لامینکتومی

لامینکتومی شامل برداشتن قسمتی از مهره به نام لامینا است تا دسترسی به تومور نخاعی فراهم شود. این روش به جراح اجازه می‌دهد بدون فشار مستقیم به نخاع، تومور را خارج کند و فضای کافی برای انجام جراحی ایجاد می‌کند. پس از برداشتن لامینا، گاهی لازم است با تکنیک‌های محافظت‌ کننده مهره‌ها تثبیت شوند تا ستون فقرات پایدار باقی بماند و بیمار بتواند به فعالیت‌های روزمره خود بازگردد.

جراحی کم‌تهاجمی 

در جراحی کم‌تهاجمی برش‌های بسیار کوچک روی پوست ایجاد می‌شود و با ابزارهای مخصوص تومور برداشته می‌شود. مزیت اصلی این روش کاهش درد بعد از عمل، خونریزی کمتر و بهبود سریع‌تر بیمار است. این روش برای تومورهای کوچک یا متوسط که دسترسی به آن‌ها از طریق جراحی باز دشوار یا پرخطر است مناسب است و مدت زمان بستری بیمار کوتاه‌تر و ریسک عفونت کمتر است.

جراحی با هدایت تصویربرداری یا روباتیک

این روش از سیستم‌های تصویربرداری دقیق یا ربات‌ها برای هدایت جراح در طول عمل استفاده می‌کند تا مسیر دسترسی به تومور کاملا کنترل شود. مزیت این تکنیک افزایش دقت جراحی و کاهش خطر آسیب به نخاع و ریشه‌های عصبی است، به‌ خصوص برای تومورهای پیچیده یا در محل‌های سخت. این روش نیازمند تجهیزات پیشرفته و تخصص بالای تیم جراحی است، اما می‌تواند نتایج بهتری برای بیمارانی که تومورهای چالش‌ برانگیز دارند، ارائه دهد.

چه بیمارانی به جراحی تومور نخاعی نیاز دارند؟

تصمیم برای جراحی تومور نخاعی بر اساس اندازه، محل و نوع تومور گرفته می‌شود. جراحان همچنین وضعیت بالینی بیمار و وجود علائم عصبی یا درد شدید را در نظر می‌گیرند. در بسیاری از موارد، جراحی تنها زمانی توصیه می‌شود که روش‌های غیرجراحی نتوانند مشکل را رفع کنند. افرادی که نیاز به جراحی دارند شامل موارد زیر هستند:

• بیمارانی که تومور باعث فشار روی نخاع یا ریشه‌های عصبی شده است
• افرادی با درد شدید یا پیشرفت‌کننده که با دارو کنترل نمی‌شود
• کسانی که دچار ضعف، بی‌حسی یا اختلال در کنترل ادرار و مدفوع شده‌اند
• بیمارانی که تومور در حال رشد است و احتمال آسیب بیشتر به نخاع وجود دارد
• افرادی که تومور بدخیم است و نیاز به برداشتن کامل برای درمان دارد
• بیمارانی که علائم آن‌ها با روش‌های غیرجراحی بهبود نیافته است

آمادگی‌های لازم قبل از جراحی تومور نخاعی

قبل از انجام جراحی تومور نخاعی، آماده‌سازی کامل بیمار بسیار اهمیت دارد. این آمادگی باعث کاهش خطر عوارض و افزایش موفقیت عمل می‌شود.

ارزیابی پزشکی کامل

قبل از جراحی، پزشک وضعیت سلامت عمومی شما را بررسی می‌کند تا از بی‌خطر بودن عمل اطمینان حاصل شود. این ارزیابی شامل معاینات فیزیکی، آزمایش خون، تصویربرداری‌های MRI یا CT و بررسی فشار خون و عملکرد قلب و ریه است.

مشاوره بیهوشی

آگاهی کامل از وضعیت سلامت بیمار قبل از بیهوشی باعث کاهش ریسک‌های احتمالی می‌شود. پزشک بیهوشی حساسیت‌های دارویی، سابقه پزشکی و وضعیت قلب و ریه را بررسی کرده و دستورالعمل‌های مخصوص قبل از عمل را ارائه می‌دهد.

کنترل بیماری‌های زمینه‌ای

وجود بیماری‌های مزمن مانند دیابت، فشار خون یا مشکلات قلبی می‌تواند ریسک جراحی را افزایش دهد. بنابراین قبل از عمل باید این بیماری‌ها به خوبی کنترل شوند تا عوارض پس از جراحی به حداقل برسد.

آمادگی روانی

استرس و اضطراب می‌توانند روند جراحی و بهبودی بعد از عمل را تحت تاثیر قرار دهند. توضیح روند جراحی به بیمار و خانواده و آماده کردن ذهن بیمار برای همکاری در طول عمل و دوره نقاهت، بسیار مهم است.

رعایت دستورات غذایی و دارویی

پیش از جراحی، رعایت دستورالعمل‌های ناشتا بودن و مصرف یا قطع داروهای خاص ضروری است. این کار از بروز مشکلاتی مثل استفراغ یا تداخل دارویی هنگام عمل جلوگیری می‌کند.

آمادگی محیطی و همراهی خانواده

داشتن وسایل شخصی و حمایت خانواده می‌تواند حس امنیت و آرامش بیمار را افزایش دهد. همراهی فردی از خانواده بعد از عمل نیز به بهبود روحیه و همکاری بیمار در روند درمان کمک می‌کند.

جراحی تومورهای نخاعی چگونه انجام می‌شود؟

جراحی تومور نخاعی تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود و هدف آن برداشتن کامل یا بخشی از تومور بدون آسیب به نخاع و ریشه‌های عصبی است. ابتدا جراح برشی روی پوست و بافت‌های اطراف مهره ایجاد می‌کند تا دسترسی کافی به محل تومور فراهم شود. بسته به اندازه و محل تومور، ممکن است بخشی از مهره (لامینا) برداشته شود تا جراح بتواند تومور را به‌طور کامل مشاهده و جدا کند.

در طول عمل، از ابزارهای دقیق مانند میکروسکوپ جراحی و تکنیک‌های هدایت تصویربرداری استفاده می‌شود تا احتمال آسیب به بافت‌های سالم نخاع کاهش یابد. پس از برداشتن تومور، در صورت نیاز ستون فقرات تثبیت می‌شود و برش‌ها با دقت بسته می‌شوند. روند جراحی چند ساعت طول می‌کشد و بیمار پس از عمل تحت مراقبت‌های ویژه قرار می‌گیرد تا از بهبود ایمن اطمینان حاصل شود.

درمان غیر جراحی تومور نخاعی

هدف ایده‌آل در درمان تومور ستون فقرات، کامل برداشتن تومور است، اما به دلیل خطر آسیب دائمی به نخاع و اعصاب اطراف، دستیابی به این هدف ممکن است پیچیده باشد. پزشکان باید سن و وضعیت عمومی سلامت بیمار را نیز در نظر بگیرند. همچنین، نوع تومور و آیا منشأ آن ساختارهای ستون فقرات یا مجرای نخاعی است، یا اینکه تومور از منطقه‌ای دیگر از بدن به ستون مهره‌ها گسترش یافته است، نیز باید در تعیین برنامه درمانی مد نظر قرار گیرد.

درمان غیرجراحی تومور نخاعی

درمان‌های بدون جراحی برای تومور نخاع گردن عبارتند از:

پرتو درمانی

این روش می‌تواند برای از بین بردن بقایای تومورهایی که پس از جراحی تومور نخاع باقی مانده‌اند، درمان تومورهای غیر قابل جراحی یا تومورهایی که جراحی آنها بسیار خطرناک است، استفاده شود. همچنین، ممکن است درمان پرتوی به عنوان مرحله اول درمان تومورهای متاستاتیک (مواردی که سرطان از نقاط دیگر بدن به ستون فقرات گسترش یافته است) استفاده شود. همچنین، پرتودرمانی ممکن است برای کاهش درد و زمانی که جراحی بسیار خطرناک است، مورد استفاده قرار گیرد.

ممکن است برای کاهش برخی از عوارض جانبی پرتودرمانی، مانند تهوع و استفراغ از دارو کمک گرفت. تیم پرتودرمانی، بسته به نوع تومور، ممکن است درمان را تغییر دهد تا از آسیب به بافت اطراف آن جلوگیری کند و اثربخشی درمان را بهبود بخشد. این تغییرات ممکن است از صرف تغییر در شدت پرتوها تا استفاده از تکنیک های پیشرفته ای مثل پرتودرمانی سه بعدی کانفورمال متغیر باشد. در مواقعی که پرتودرمانی ستون مهره ها لازم است، ممکن است از نوع خاصی پرتودرمانی به نام پرتون درمانی برای درمان برخی تومورهای مهره ای مانند کوردوما و کندروسارکوم و بعضی از سرطان های دوران کودکی، استفاده شود.

رادیوسرجری استریوتاکتیک

در روش جراحی با امواج رادیویی استریو تاکتیک، پزشکان از یارانه برای متمرکز کردن پرتوها بر تومور با دقت بسیار بالا و از زوایای مختلف استفاده می کنند. در جراحی با امواج رادیویی برای درمان تومورهای ستون مهره ها، تکنولوژی های مختلفی برای پرتو رسانی به صورت استریوتاکتیک به تومورها وجود دارد، مثل: دستگاه برش گاما. این روش صرفا برای درمان تومورهایی با اندازه ها و انواع خاصی قابل اجراست، اما ثابت شده در مواردی که امکان استفاده از ان وجود داشته، روشی کاملا موثر است. تحقیقات روزافزونی استفاده از این روش را برای درمان تومورهای مهره ای و نخاعی انجام می شوند. با این وجود، مطالعات و بررسی های بیشتری برای تعیین بهترین تکنیک، دوز تابش و برنامه زمانی درمانی برای به کار بردن این روش در درمان تومورهای ستون مهره ها مورد نیاز است.

شیمی درمانی

برای بسیاری از انواع سرطان، شیمی درمانی، به عنوان درمانی استاندارد برای از بین بردن سلول های سرطانی یا جلوگیری از رشد آنها با استفاده از دارو به کار می رود. پزشک می تواند تعیین کند که آیا شیمی درمانی، خواه به تنهایی یا در ترکیب با پرتودرمانی، برای بیمار مفید است یا خیر. عوارض جانبی این روش ممکن است شامل خستگی، حالت تهوع، استفراغ، افزایش خطر عفونت و ریزش مو باشد.

سایر داروها

از آنجا که جراحی و پرتودرمانی و همچنین خود تومورها می توانند باعث التهاب درونی نخاع شوند، پزشکان گاهی، پس از عمل تومور نخاع یا در طی دوران پرتو درمانی، برای کاهش تورم داروهای کورتیکواستروئید را تجویز می کنند. اگر چه کورتیکواستروئیدها التهاب را کاهش می دهند، اما معمولا برای پرهیز از عوارض جانبی جدی آنها مانند ضعف عضلانی، پوکی استخوان، فشار خون بالا، دیابت و افزایش حساسیت به عفونت، صرفا برای مدت کوتاهی استفاده می شوند.

مراقبت‌های بعد از جراحی تومورهای نخاعی

بعد از جراحی تومور نخاعی، رعایت مراقبت‌های دقیق به بهبود سریع‌تر و کاهش عوارض کمک می‌کند. بیمار چند روز در بیمارستان تحت نظر تیم پزشکی قرار می‌گیرد تا علائم حیاتی و وضعیت عصبی به دقت بررسی شود. مهم‌ترین نکات مراقبتی شامل موارد زیر است:

• رعایت دقیق این مراقبت‌ها می‌تواند به کاهش درد، پیشگیری از عوارض و بهبود سریع‌تر وضعیت بیمار کمک کند.
•  استراحت کافی: بیمار باید در روزهای اولیه پس از جراحی از فعالیت‌های سنگین خودداری کند و به بدن زمان بدهد تا ترمیم شود.
•  رژیم غذایی مناسب: مصرف غذاهای نرم و مغذی و هیدراته نگه داشتن بدن برای بهبود روند ترمیم بسیار اهمیت دارد.
•  مصرف داروها طبق دستور پزشک: داروهای مسکن، ضد التهاب یا داروهای پیشگیری از عفونت باید دقیقاً طبق تجویز مصرف شوند.
•  پایش وضعیت عصبی: هرگونه ضعف، بی‌حسی، تغییر حس یا درد شدید باید فوراً به پزشک گزارش شود.
•  فیزیوتراپی و حرکات ملایم: پس از اجازه پزشک، انجام تمرینات فیزیوتراپی به حفظ حرکت، کاهش اسپاسم عضلانی و جلوگیری از خشکی مفاصل کمک می‌کند.
•  مراقبت از زخم جراحی: تمیز نگه داشتن محل برش و رعایت دستورات تیم پزشکی برای جلوگیری از عفونت ضروری است.

نتایج و آینده درمان تومور نخاع

نتایج بلند مدت درمان بیماری نخاعی به عوامل مختلفی از جمله سن و وضعیت عمومی بیمار و همچنین نوع تومور، یعنی خوش‌خیم یا بدخیم و همچنین وضعیت اولیه یا متاستاتیک آن، بستگی دارد. در صورتی که تومور از نوع اولیه باشد، هدف اصلی درمان، حذف کامل تومور است که می‌تواند تاثیر مثبتی بر درمان این بیماری داشته باشد. اما در مواردی که تومور از نوع متاستاتیک باشد، تمرکز درمان بر تسکین علائم و بهبود کیفیت زندگی بیمار قرار می‌گیرد تا امید به زندگی او افزایش یابد.

سوالات متداول