دررفتگی مهرههای گردن یکی از آسیبهایی است که بسیاری از افراد تجربه آن را دست کم میگیرند، اما میتواند تأثیر چشمگیری بر تحرک و عملکرد روزانه داشته باشد. تصور کنید هر حرکت ساده سر یا گردن، همراه با درد و محدودیت باشد؛ این وضعیت میتواند فعالیتهای معمولی مثل کار کردن، رانندگی یا حتی خوابیدن را دشوار کند. شناخت درست علائم، روشهای تشخیص و راهکارهای درمانی میتواند کمک کند تا بدون تحمل درد اضافی، به شرایط طبیعی بازگردید و دوباره راحتی در حرکت را تجربه کنید.
علائم شایع دررفتگی مهرههای گردن و نشانههای هشداردهنده
دررفتگی مهرههای گردن با درد و محدودیت حرکتی شدید همراه است و میتواند به اعصاب نخاعی فشار وارد کند. این وضعیت اگر بهموقع تشخیص داده نشود، ممکن است باعث بیحسی، ضعف عضلانی یا حتی مشکلات عصبی جدیتر شود. شناخت علائم هشداردهنده کمک میکند تا فرد سریعتر به پزشک مراجعه کرده و از آسیب دائمی پیشگیری کند. علائم و نشانههای شایع دررفتگی مهرههای گردن عبارتند از:
- درد شدید در ناحیه گردن یا شانهها
- محدودیت در حرکت گردن یا چرخاندن سر
- بیحسی یا سوزنسوزن شدن در دستها یا بازوها
- ضعف یا کاهش قدرت عضلانی در اندامهای فوقانی
- احساس سنگینی یا کرختی در ناحیه گردن
- درد تیر کشنده از گردن به بازو یا انگشتان
- سردرد مداوم به خصوص در پشت سر
- اسپاسم یا گرفتگی شدید عضلات گردن
- احساس بیتعادلی یا سرگیجه هنگام حرکت
- درد یا فشار هنگام لمس مهرههای گردن
- در موارد شدید، مشکلات در تنفس یا بلع
بیشتر بدانید: رژیم غذایی مناسب بعد از جراحی دیسک گردن
انواع دررفتگی مهرههای گردن
دررفتگی مهرههای گردن را میتوان بسته به شدت آسیب و میزان جابهجایی مهرهها به دستههای مختلف تقسیم کرد. این طبقهبندی به پزشک کمک میکند تا مناسبترین روش درمان را برای هر بیمار تعیین کند. به طور کلی، این آسیب به سه درجه اصلی تقسیم میشود:
درجه اول (Grade I)
در این حالت، جابهجایی مهرهها جزئی است و آسیب به رباطها محدود باقی میماند. بیماران درد خفیف و کمی محدودیت در حرکت گردن را تجربه میکنند. درمان اغلب شامل استراحت، استفاده از گردنبند طبی و انجام تمرینات فیزیوتراپی برای حفظ تحرک و تقویت عضلات است.
درجه دوم (Grade II)
در این نوع، جابهجایی مهرهها بیشتر است و آسیب به رباطها در حد متوسط قرار دارد. درد بیمار شدت بیشتری پیدا میکند و دامنه حرکت گردن به شکل قابل توجهی کاهش مییابد. درمان ترکیبی از گردنبند طبی، فیزیوتراپی و در برخی موارد مداخله جراحی برای تثبیت مهرههاست.
درجه سوم (Grade III)
در این درجه، مهرهها به طور کامل از جای خود خارج شده و رباطها کاملا پاره شدهاند. این وضعیت اغلب با آسیب به نخاع همراه است و میتواند منجر به فلج شود. درمان فوری جراحی برای بازگرداندن ثبات مهرهها و کاهش فشار روی نخاع ضروری است و پس از آن، دوره طولانی مدت استراحت و توان بخشی مورد نیاز است.
بیشتر بدانید: درمان دیسک گردن بدون جراحی
مهمترین دلایل و عوامل بروز دررفتگی مهرههای گردن
دررفتگی مهرههای گردن به دنبال فشار یا ضربه ناگهانی به ستون فقرات گردنی رخ میدهد. این آسیب میتواند بر اثر تصادف، سقوط یا حرکات ناگهانی گردن ایجاد شود و گاهی در نتیجه بیماریهای مزمن یا ضعف ساختاری مهرهها نیز بروز میکند. در ادامه مهمترین دلایل و عوامل بروز این عارضه را بررسی میکنیم:
تصادفات رانندگی
یکی از شایعترین علل دررفتگی مهرههای گردن، تصادفات جادهای است. در اثر برخورد یا توقف ناگهانی، گردن به شدت به جلو و عقب حرکت میکند و این نیرو میتواند باعث جابهجایی مهرهها شود.
سقوط از ارتفاع
سقوط از پله، نردبان یا حتی زمین خوردن از ارتفاع کم میتواند فشار شدیدی به ستون فقرات وارد کند و باعث دررفتگی یا شکستگی مهرههای گردن شود.
ضربات ورزشی یا حرکات ناگهانی
ورزشهایی مانند فوتبال، رزمی یا ژیمناستیک که با حرکات سریع و برخورد شدید همراهاند، ممکن است باعث دررفتگی مهرهها در اثر فشار یا کشش بیش از حد شوند.
ضعف عضلات و رباطهای گردن
عضلات و رباطهای ضعیف نمیتوانند مهرهها را به درستی در جای خود نگه دارند. این ضعف به خصوص در افرادی که تحرک کمی دارند یا ساعتهای طولانی پشت میز مینشینند، احتمال دررفتگی را افزایش میدهد.
بیماریهای تخریبی ستون فقرات
برخی بیماریها مانند آرتروز گردن یا دیسکهای فرسوده باعث کاهش ثبات بین مهرهها میشوند و زمینه دررفتگی را فراهم میکنند.
آسیبهای مادرزادی یا ساختاری
در برخی افراد، شکل غیرطبیعی مهرهها یا نقصهای مادرزادی در استخوانها باعث میشود گردن در برابر ضربه یا فشار آسیبپذیرتر باشد.
روشهای تشخیص دررفتگی مهرههای گردن
تشخیص دقیق دررفتگی مهرههای گردن برای انتخاب درمان مناسب و جلوگیری از آسیب عصبی ضروری است. پزشک با ترکیبی از معاینه فیزیکی و روشهای تصویربرداری، محل دقیق دررفتگی و میزان فشار بر اعصاب یا نخاع را مشخص میکند.
| روش تشخیص | توضیح |
| معاینه فیزیکی و عصبی | پزشک با بررسی دامنه حرکتی گردن، قدرت عضلات و واکنشهای عصبی، نشانههای احتمالی دررفتگی را ارزیابی میکند. |
| عکسبرداری ساده (X-ray) | در این روش وضعیت مهرهها و فاصله بین آنها بررسی میشود تا هرگونه جابهجایی یا ناپایداری مشخص شود. |
| MRI (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی) | بهترین روش برای مشاهده بافتهای نرم، دیسکها و اعصاب است و میزان فشار یا آسیب به نخاع را نشان میدهد. |
| سیتیاسکن (CT Scan) | در مواردی که نیاز به جزئیات استخوانی بیشتر باشد، از سیتیاسکن برای بررسی دقیقتر شکستگی یا جابهجایی مهرهها استفاده میشود. |
| میلوگرافی (Myelography) | در این روش ماده حاجب به کانال نخاع تزریق میشود تا مسیر عبور مایع مغزی–نخاعی و فشارهای احتمالی روی اعصاب مشخص گردد. |
دررفتگی مهرههای گردن چگونه درمان می شود؟
درمان دررفتگی مهرههای گردن بسته به شدت آسیب، وجود علائم عصبی و میزان جابهجایی مهرهها متفاوت است. هدف اصلی درمان، برگرداندن مهرهها به موقعیت طبیعی، کاهش درد و جلوگیری از آسیب بیشتر به نخاع و اعصاب است. در ادامه رایجترین روشهای درمانی این عارضه را مرور میکنیم:
درمان غیر جراحی
در موارد خفیف که مهرهها جابهجایی زیادی ندارند و نخاع تحت فشار نیست، پزشک از روشهای غیرجراحی استفاده میکند. این روش شامل:
- گردنبند طبی یا بریس: گردن را در موقعیت صحیح ثابت نگه میدارد و از حرکات ناگهانی جلوگیری میکند تا مهرهها فرصت بازگشت به جای طبیعی خود را داشته باشند.
- داروهای ضدالتهاب و شل کننده عضلات: با کاهش التهاب و گرفتگی عضلات، درد و ناراحتی بیمار کاهش مییابد.
- استراحت نسبی و فیزیوتراپی: تمرینات تخصصی برای تقویت عضلات گردن و بازگرداندن تحرک طبیعی انجام میشود، بدون اینکه فشار اضافی به مهرهها وارد شود.
کشش ستون فقرات (Traction)
در این روش، با استفاده از دستگاههای کششی، مهرهها به آرامی به موقعیت طبیعی خود بازگردانده میشوند. این کشش با دقت تنظیم میشود تا فشار بیش از حد روی نخاع یا اعصاب وارد نشود و جابهجایی مهرهها اصلاح شود. این روش در بیمارستان یا تحت نظارت پزشک متخصص انجام میشود و اغلب برای موارد متوسط تا شدید مناسب است.
درمان جراحی
وقتی مهرهها به شدت جابهجا شدهاند یا فشار قابل توجهی روی نخاع و اعصاب وارد شده است، جراحی ضروری است. جراح با استفاده از ابزارهای خاص، مهرهها را به جای طبیعی خود بازمیگرداند و با پیچ، پلاک یا ایمپلنت ثابت میکند.
- فیوژن گردنی (Cervical Fusion): دو یا چند مهره به هم جوش داده میشوند تا ثبات ستون فقرات تضمین شود.
- تثبیت با ایمپلنت یا پلاک: مهرهها با ابزارهای فلزی ثابت میشوند و حرکت ناخواسته جلوگیری میشود.
توانبخشی پس از درمان
پس از هر نوع درمان، فاز توانبخشی اهمیت بالایی دارد:
- تمرینات فیزیوتراپی برای بازیابی انعطاف و قدرت عضلات گردن.
- آموزش وضعیت صحیح بدن و حرکات اصلاحی برای جلوگیری از فشار اضافی به مهرهها.
- پیگیری منظم پزشکی تا روند بهبود بررسی شود و در صورت نیاز، اقدامات تکمیلی انجام شود.
راههای پیشگیری از دررفتگی مهرههای گردن
پیشگیری از دررفتگی مهرههای گردن اهمیت زیادی دارد، زیرا این آسیب میتواند تحرک و فعالیتهای روزانه را به شدت محدود کند. با رعایت نکات ساده و اصول صحیح حرکتی میتوان احتمال بروز این عارضه را به میزان قابل توجهی کاهش داد. راههای پیشگیری از دررفتگی مهرههای گردن شامل موارد زیر است:
- حفظ وضعیت صحیح بدن: هنگام نشستن، ایستادن و کار با کامپیوتر، گردن را در موقعیت طبیعی و صاف نگه دارید.
- تقویت عضلات گردن و شانه: انجام تمرینات مقاومتی و کششی برای افزایش قدرت و ثبات ستون فقرات گردنی.
- اجتناب از حرکات ناگهانی یا شدید: پرهیز از خم کردن یا چرخاندن گردن با سرعت زیاد و بلند کردن اجسام سنگین بدون تکنیک مناسب.
- استفاده از تجهیزات ایمنی: در ورزشها و فعالیتهای پرخطر مانند دوچرخه سواری یا ورزشهای رزمی از کلاه و محافظ گردن استفاده کنید.
- کنترل وزن و سبک زندگی فعال: وزن متعادل و فعالیت بدنی منظم فشار روی گردن و مهرهها را کاهش میدهد.
- مراقبت هنگام رانندگی یا تصادفات احتمالی: همیشه از کمربند ایمنی استفاده کنید تا در صورت برخورد ناگهانی، نیرو به گردن کاهش یابد.
- پرهیز از خوابیدن با بالش نامناسب: استفاده از بالش استاندارد و حمایتکننده گردن هنگام خواب، مهرهها را در موقعیت طبیعی حفظ میکند.
- مراجعه منظم به پزشک: در صورت درد مداوم یا مشکلات گردنی، بررسی و معاینه به موقع میتواند از آسیب جدی پیشگیری کند.
سخن پایانی
دررفتگی مهرههای گردن یک آسیب جدی است که میتواند زندگی روزمره و عملکرد حرکتی را تحت تاثیر قرار دهد. آگاهی از علائم، تشخیص به موقع و انتخاب روش درمان مناسب، نقش مهمی در کاهش عوارض و بازگرداندن سلامت ستون فقرات دارد. با رعایت نکات پیشگیری و پیگیری درمانهای پزشکی، میتوان از بروز آسیبهای شدیدتر جلوگیری کرد و دوباره حرکت طبیعی و راحتی گردن را تجربه کرد.
