لامینکتومی(جراحی تنگی کانال نخاعی):روش، مراقبت قبل و بعد از جراحی

روش درمان سودوآرتروز بعد از جراحی ستون فقرات

جراحی رفع تنگی کانال نخاعی که لامینکتومی ‌نام دارد به باز کردن کانال استخوانی که طناب نخاعی و اعصاب از آن عبور می‌کنند می‌پردازد و فضای بیشتری را به وجود می‌آورد و به این ترتیب به آنها اجازه می‌‌دهد به صورت آزادانه حرکت کنند. تنگی کانال نخاعی و کانال ریشه اعصاب می‌تواند باعث به وجود آمدن درد مزمن، بی حسی و ضعیف شدن عضلات دست و پای شما شود. در مواردی که علائم و نشانه‌های شما پس از مصرف دارو یا فیزیوتراپی و ورزش درمانی بهبود نیافته باشد ممکن است پزشک انجام عمل جراحی را پیشنهاد کند.

آناتومی کانال نخاعی به چه صورت است؟


 ستون فقرات شما از ۲۴ استخوان متحرک که ستون مهره نام دارد ساخته شده است. ستون مهره‌ها توسط دیسک از هم جدا شده‌اند، دیسک مانند ضربه گیر عمل می‌‌کند و از لغزیدن مهره‌ها روی هم جلوگیری می‌نماید. در قسمت زیرین و میانی هر دیسک یک فضای توخالی وجود دارد که کانال نخاعی نام دارد و طناب نخاعی، اعصاب نخاعی، رباط‌ها، چربی و عروق خونی از درون آن عبور می‌کنند. اعصاب نخاعی از طریق کانال بین ‌مهره‌ای که کانال ریشه عصب نیز نام دارد به تمام نقاط بدن می‌روند. اطراف ستون فقرات و کانال ریشه عصب توسط استخوان و رباط احاطه شده است. بروز هرگونه تغییر در استخوان می‌تواند باعث محدود شدن این کانال شود و به این ترتیب اعصاب یا طناب نخاعی تحت فشار بسیار زیادی قرار خواهند گرفت.

 تنگی کانال نخاعی چیست؟


تنگی کانال نخاعی یک بیماری تحلیل برنده است که به تدریج و با گذر زمان به وجود می‌آید. منظور از تنگی کانال نخاعی:

  • تنگ شدن کانال ریشه اعصاب و ستون فقرات است.
  • بزرگ شدن مفاصل فاست است.
  • ضخیم شدن و سفت شدن رباط‌ها است.
  • رشد بیش از حد استخوان و زائده‌های استخوانی است.

 دلایل تنگی کانال نخاعی شامل چه مواردی است؟


 با بالا رفتن سن و رسیدن به دوران پیری استخوان‌های شما دست‌خوش تغییرات تحلیل برنده خواهند شد که این تغییرات بخشی از فرآیند طبیعی پیری محسوب می‌‌شود. استئوآرتریت یکی از دلایل بسیار شایع در بیماری تنگی کانال نخاعی محسوب می‌شود. دیسک محافظ بین مهره‌ها به تدریج خشک شده و تحلیل می‌رود. حجم استخوان‌های شما کاهش می‌یابد، زائده‌های استخوانی شروع به شکل گیری می‌کنند و مفاصل فاست به علت وجود فشار و تنش بزرگ می‌شوند. این عوامل، تلاش طبیعی بدن برای رفع فشار از یک نقطه و توزیع آن در یک نقطه بزرگ‌تر است. در مواردی که مفصل فاست شروع به بزرگ شدن می‌کند فضای کمتری در دسترس اعصاب نخاعی که در انتهای کانال ریشه اعصاب وجود دارند قرار می‌گیرد. سایر اختلالات از قبیل اسپوندیلوز (لینک به مقاله اسپوندیلوز)، آسیب دیدگی تروماتیک، شکستگی مهره و دررفتگی آن، بیماری‌های اسکلتی از قبیل آرتریت روماتوئید یا اسپوندیلیت آنکیلوزان، یا بیماری‌های متابولیکی از قبیل بیماری پاژه یا فلوئوروزیس، افزایش بیش از حد سطح فلوراید در بدن می‌‌تواند باعث بروز بیماری تنگی کانال نخاعی شود.

 علائم و نشانه‌های تنگی کانال نخاعی شامل چه مواردی است؟


 علائم و نشانه‌های تنگی کانال نخاعی به تدریج و با گذر زمان و با شروع ناگهانی درد به وجود می‌آید. گاهی اوقات درد حاصل از این عارضه بر اساس آن قسمت از کانال نخاعی که دچار آسیب دیدگی شده است به صورت درد مبهم یا درد شدید و تیر کشنده خود را نشان می‌دهد. ممکن درد موقت باشد، به صورت لحظه‌ای احساس شود، یا فقط هنگام انجام برخی از فعالیت‌های جسمانی خاص از قبیل پیاده روی به وجود بیاید. تنگی کانال نخاعی در ناحیه لومبر می‌‌تواند باعث ایجاد درد، سوزن سوزن شدن یا بی حسی شود که معمولاً از قسمت باسن شروع می‌شود و به پشت هر دو ران منتقل می‌گردد و گاهی اوقات هر دو ساق را نیز درگیر می‌‌کند که در این حالت به آن سیاتیک می‌گویند. تنگی کانال نخاعی همچنین باعث ایجاد لرزش عصب، درد تیر کشنده و احساس ضعف در هر دو پا می‌شود و معمولاً ساق پاها را درگیر می‌نماید، این حالت در هنگام راه رفتن یا ایستادن به وجود می‌آید و هنگام استراحت کردن یا نشستن از بین می‌رود. با گذر زمان و به تدریج علائم و نشانه‌های تنگی کانال نخاعی بیشتر می‌‌شود و باعث می‌‌شود از میزان استقامت جسمانی بیمار کاسته شود.

تنگی کانال نخاعی چگونه تشخیص داده می‌شود؟


  • هنگامی‌که شما برای اولین بار دچار کمر درد می‌‌شوید با پزشک خانوادگی خود مشورت می‌کنید. سپس پزشک به طور کامل به بررسی سابقه پزشکی شما می‌پردازد تا از علائم و نشانه‌های شما اطلاع پیدا کند، از وجود هرگونه بیماری یا آسیب دیدگی در گذشته باخبر شود و به این نتیجه برسد که آیا عادات شما در زندگی باعث بروز درد شده‌اند یا خیر. در مرحله بعد پزشک و انجام معاینه جسمانی می‌‌پردازد تا بتواند منبع درد را پیدا کند سپس به بررسی احساس ضعف یا بی حسی عضلات خواهد پرداخت.
  • تصویربرداری تشدید مغناطیسی (ام آر آی) یک روش غیر تهاجمی است که از میدان مغناطیسی و امواج رادیو فرکانسی استفاده می‌کند تا تصویر دقیقی را از بافت‌های نرم ستون فقرات ارائه دهد. در این روش برخلاف عکس برداری با اشعه ایکس می‌توان به طور واضح دیسک و اعصاب را مشاهده کرد. می‌‌توان این نوع عکس برداری را با تزریق ماده حاجب به درون جریان خون یا بدون تزریق ماده رنگی انجام داد. این نوع عکس برداری می‌‌تواند علاوه بر فشردگی اعصاب وجود هرگونه زائده استخوانی، آبسه یا تومور را در ستون فقرات و طناب نخاعی نشان دهد.
  • میلوگرام یک نوع عکس برداری تخصصی با اشعه ایکس است که در این روش پزشک ماده حاجب را از طریق سوراخ کوچکی که روی ستون فقرات ایجاد شده است به درون کانال نخاعی تزریق می‌کند. سپس فلوروسکوپ اشعه ایکس به ثبت تصاویر به دست آمده توسط ماده حاجب می‌‌پردازد. میلوگرام می‌‌تواند عصبی را که به علت فتق دیسک، رشد زائده استخوانی، تومورهای طناب نخاعی یا آبسه ستون فقرات تحت فشار قرار گرفته است را نشان دهد. ماده رنگی مورد استفاده در میلوگرام به صورت سفید دیده می‌‌شود که به پزشک کمک می‌‌کند می‌‌تواند به خوبی کانال نخاعی و طناب نخاعی را مشاهده کند. ممکن است پزشک پس از انجام این عکس برداری درخواست انجام سیتی اسکن را بدهد.
  • سی تی اسکن یا مقطع نگاری کامپیوتری یک روش ایمن و غیر تهاجمی است که در آن از پرتوهای اشعه ایکس و یک کامپیوتر برای تهیه تصاویر دو بعدی از ستون فقرات استفاده می‌شود. می‌توان سی تی اسکن با تزریق ماده حاجب به درون جریان خون یا بدون تزریق آن انجام داد. این روش برای مشاهده تغییرات ایجاد شده در ساختارهای استخوانی بسیار سودمند است.
  • اولتراسوند داپلر نیز یک روش غیر تهاجمی است که از امواج انعکاس یافته صوت برای ارزیابی خونی که در عروق خونی جریان دارد استفاده می‌شود. می‌توان از این روش برای تایید یا رد کردن بیماری سرخرگ محیطی که باعث بروز علائم و نشانه‌های پا درد می‌شود استفاده کرد.

چه زمانی جراحی تنگی کانال نخاعی انجام می‌شود؟


در موارد زیر پزشک انجام جراحی تنگی کانال نخاعی را پیشنهاد می‌کند:

  • در صورتی که درمان مراقبتی از قبیل ورزش درمانی و فیزیوتراپی یا مصرف دارو نتواند به بهبود علائم بیمار کمک کند.
  • در صورتی که بیمار دچار ضعف یا بی حسی عضلانی است که باعث می‌شود راه رفتن یا ایستادن برای او بسیار دشوار باشد.
  • در صورتی که بیمار کنترل عملکرد مثانه یا روده خود را از دست داده باشد.

در برخی موارد لامینکتومی ‌به عنوان بخشی از فرایند جراحی برای درمان فتق دیسک انجام می‌شود. در این حالت ممکن است پزشک به منظور دسترسی به دیسک آسیب دیده مجبور باشد بخشی از لامینا را خارج کند.

 روش‌های درمانی برای درمان تنگی کانال نخاعی شامل چه مواردی است؟


روش‌های مختلفی برای جراحی تنگی کانال نخاعی وجود دارد که در بخش زیر به آنها اشاره می‌کنیم:

  • لامینکتومی ‌روشی است که در این حالت جراح بخش باقی مانده لامینا که قسمتی از مفاصل بزرگ شده فاست را تشکیل می‌دهد به همراه رباط‌هایی که افزایش حجم پیدا کرده‌اند و روی اعصاب و طناب نخاعی را پوشانده‌اند خارج می‌کند.
  • لامینکتومی ‌روشی است که در آن جراح معمولاً به تخلیه بخش کوچکی از لامینا و رباط‌های یک طرف می‌‌پردازد. پزشک به کمک این روش قسمتی از لامینا که نقش محافظ طبیعی را ایفا می‌کند در جای خود باقی می‌گذارد و به این ترتیب ریسک بروز ناپایداری ستون فقرات (لینک به مقاله ناپایداری ستون فقرات) کاهش پیدا می‌کند. گاهی اوقات پزشک از آندوسکوپی استفاده می‌‌کند که به او برای ایجاد یک برش کوچک و کم تهاجمی کمک می‌نماید.
  • فورامینوتومی‌ روشی است که پزشک اقدام به خارج کردن استخوان اطراف نورال فورامن می‌‌کند- فورامن به کانالی گفته می‌شود که ریشه عصب از ستون فقرات خارج می‌شود. پزشک زمانی از این روش استفاده می‌کند که تحلیل رفتن دیسک باعث شود ارتفاع فورامن کاهش پیدا کند و به این ترتیب عصب تحت فشار قرار می‌گیرد.
  • لامینوپلاستی به افزایش فضای درون کانال نخاعی گفته می‌شود که در این روش پزشک از یک قسمت اقدام به برش لامینا می‌‌کند به نحوی که شبیه یک در باز به نظر می‌رسد. معمولا از این نوع جراحی فقط برای ستون فقرات ناحیه گردن استفاده می‌شود.
  • دیسککتومی ‌به خارج کردن بخشی از یک دیسک که دچار فتق یا تحلیل رفتگی است گفته می‌‌شود تا به این ترتیب فشاری که به اعصاب وارد می‌شود از بین برود.

 قبل از جراحی تنگی کانال نخاعی باید چه اقداماتی را انجام داد؟

پزشک چند روز قبل از برنامه‌ریزی برای جراحی درخواست آزمایشات قبل از عمل از قبیل آزمایش خون، نوار قلب و عکس برداری از قفسه سینه توسط اشعه ایکس را می‌دهد تا اطلاعات کامل و جامعی را از وضعیت شما به دست بیاورد. پزشک از شما می‌خواهد که برای امضای برگه رضایت نامه و سایر مدارک لازم به مطب او بروید تا بتواند اطلاعات ضروری در خصوص سابقه پزشکی شما از قبیل آلرژی، دارو یا ویتامین‌هایی که مصرف می‌کنید، سابقه خونریزی، واکنش به داروی بیهوشی، انجام جراحی در گذشته به دست بیاورد. پزشک از شما می‌‌خواهد یک هفته قبل از جراحی از مصرف همه داروهای غیر استروئیدی ضد التهاب از قبیل ناپروکسن، ادویل، موترین، نفرین، پروفن و مواردی از این قبیل و داروهای رقیق کننده خون مانند آسپرین، وارفارین و غیره خودداری کنید. به علاوه پزشک از شما می‌خواهد که یک هفته قبل از جراحی و تا دو هفته پس از آن از استعمال دخانیات و جویدن تنباکو خودداری کنید زیرا مصرف آنها می‌‌تواند باعث بروز مشکل و ایجاد خونریزی شود. شما باید صبح روزی که قرار است جراحی انجام شود به بیمارستان مراجعه کنید. باید یک شب قبل از عمل از خوردن غذا و مایعات خودداری کنید. پرستار سرم وریدی را به دست شما وصل می‌‌کند. متخصص بیهوشی در خصوص آثار و عوارض داروی بیهوشی با شما صحبت خواهد کرد.

 جراحی تنگی کانال نخاعی چگونه انجام می‌شود؟


 معمولا جراح برای انجام این عمل جراحی از بیهوشی عمومی استفاده می‌کند و به این ترتیب شما در حین جراحی چیزی را احساس نمی‌کنید و کاملا بیهوش خواهید بود. اعضای تیم جراحی در تمام مراحل جراحی ضربان قلب، فشار خون و سطح اکسیژن شما را بررسی می‌کنند. پس از آنکه متخصص بیهوشی به شما داروی بیهوشی داد شما بیهوش می‌شوید و جراح کار خود را به شرح زیر شروع می‌‌کند:

  • جراحی یک برش را در کمر شما بر روی مهره آسیب دیده ایجاد می‌کند سپس عضلات این قسمت را کنار می‌زند تا بتواند به خوبی به ستون فقرات دسترسی داشته باشد. جراح از وسایل کوچکی برای برداشتن بخش قابل توجهی از لامینا استفاده می‌‌کند. اندازه محل برش می‌‌تواند بر اساس شرایط شما و اندازه بدن متغیر باشد. معمولاً در جراحی‌هایی که تهاجم کمتری دارند در مقایسه با جراحی باز از برش‌های کوچک‌تری استفاده می‌شود.
  • در صورتی که جراحی لامینکتومی ‌به عنوان بخشی از فرآیند درمان فتق دیسک انجام شود جراح اقدام به برداشتن بخشی از دیسکی که دچار فتق شده است و تکه‌هایی که دچار شکستگی شده‌اند می‌کند (دیسککتومی‌).
  • در صورتی که یکی از مهره‌های شما روی مهره دیگر لغزیده باشد یا آنکه دچار قوز و انحنای ستون فقرات شده باشید ممکن است انجام جراحی فیوژن ستون فقرات برای ثابت کردن ستون فقرات شما ضروری باشد. پزشک در جراحی فیوژن ستون فقرات به کمک گرافت استخوان و یا به کمک پیچ و مهره فلزی به صورت دائمی دو یا چند مهره را به هم متصل می‌کند.
  • جراح می‌‌تواند برای انجام جراحی بر اساس شرایط و نیازهای فردی شما از یک برش کوچک و کم تهاجمی و یک سری وسایل مخصوص جراحی استفاده کند.

 پس از جراحی چه اتفاقی می‌‌افتد؟


 پس از اتمام جراحی شما در اتاق مراقبت پس از جراحی به هوش خواهید آمد. فشار خون، ضربان قلب و وضعیت تنفس شما به طور مرتب بررسی می‌‌شود و سطح درد در شما ارزیابی خواهد شد. پس از آنکه به هوش آمدید به بخش منتقل خواهید شد تا بتوانید سطح فعالیت جسمانی خود را افزایش دهید به عنوان مثال روی صندلی بنشینید و راه بروید. اگر شما جراحی فیوژن انجام داده باشید استفاده از بریس مخصوص ستون فقرات ضروری خواهد بود پزشک یک تا دو روز پس از جراحی اجازه مرخص شدن از بیمارستان را می‌دهد و نکات مهمی که باید رعایت کنید را در اختیارتان قرار خواهد داد.

 درد و ناراحتی

 احساس درد و ناراحتی پس از عمل به کمک داروهای مسکن کنترل خواهد شد. از آنجایی که داروهای مخدر و مسکن اعتیادآور هستند باید فقط در یک بازه زمانی کوتاه بین ۴ تا ۸ هفته از آنها استفاده کرد. استفاده مکرر از این داروها می‌تواند باعث بروز یبوست شود به این ترتیب نوشیدن مقدار زیادی آب و مصرف غذاهایی که سرشار از فیبر هستند اهمیت بسیار زیادی دارد. پزشک برای کنترل درد به شمار استامینوفن (به عنوان مثال تیلنون) خواهد داد. شما می‌توانید برای کاهش درد و تورم روزی ۳ تا ۴ بار و هر بار به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه از کمپرس یخ استفاده کنید و آن را روی بخیه‌های خود قرار دهید.

 محدودیت‌ها

  • اگر شما جراحی فیوژن انجام داده باشید باید تا شش ماه پس از جراحی از مصرف داروهای غیر استروئیدی ضد التهاب (NSAIDs) از قبیل آسپرین، ایبوپروفن، ادویل، موترین، نوپرین، ناپروکسن سدیم و مواردی از این قبیل خودداری کنید. مصرف این داروها می‌تواند باعث بروز خونریزی و اختلال در فرایند بهبود استخوان شود.
  • تا زمانی که پزشک اجازه نداده است از رانندگی کردن خودداری کنید.
  • از نشستن روی صندلی به مدت طولانی خودداری کنید.
  • از برداشتن اجسامی که بیش از دو کیلوگرم وزن دارند خودداری کنید.
  • از چرخیدن یا برداشتن اشیا و خم کردن کمر خود اجتناب کنید.
  • تا دو هفته پس از عمل از انجام دادن فعالیت جسمانی سنگین از قبیل انجام دادن امور منزل، باغبانی کردن و انجام فعالیت جنسی خودداری کنید. از سیگار کشیدن و استعمال سایر محصولات حاوی نیکوتین خودداری کنید زیرا این محصولات فرآیند بهبود را به تاخیر می‌‌اندازند و از رشد استخوان جدید جلوگیری می‌‌نمایند.

 فعالیت جسمانی

  • ممکن است تا چند هفته بعد از عمل برای انجام دادن فعالیت جسمانی روزانه خود از قبیل عوض کردن لباس و دوش گرفتن به کمک نیاز داشته باشید. احساس خستگی در این دوران بسیار شایع است.
  • به تدریج سعی کنید فعالیت‌های طبیعی خود را آغاز نمایید. پیاده روی بهترین گزینه برای شما محسوب می‌شود. در ابتدا مسافت کوتاهی را برای قدم زدن انتخاب کنید و به تدریج مسافتی که قرار است راه بروید را افزایش دهید. انجام جلسات فیزیوتراپی و ورزش درمانی می‌تواند برای شما بسیار سودمند باشد.
  • در صورتی که پزشک به شما بریس مخصوص کمر داده است باید همیشه از آن استفاده کنید و فقط برای خوابیدن یا دوش گرفتن آن را از کمر خود باز کنید.

 دوش گرفتن و مراقبت از محل بخیه

  • اگر روی محل بخیه توسط چسب پوشانده شده است می‌توانید یک روز پس از جراحی دوش بگیرید و به آرامی بدن خود را با آب و صابون بشویید سپس به نرمی آن را خشک نمایید.
  • در صورتی که پزشک از بخیه فلزی استفاده کرده باشد شما می‌توانید دو روز پس از جراحی دوش بگیرید. پانسمان کمر خود را بردارید و به آرامی به کمک صابون و آب به شستشوی آن ناحیه بپردازید سپس آن را به آرامی خشک کنید. در صورتی که از محل زخم ترشح خارج می‌شود مجدداً آن را پانسمان کنید.
  • از غوطه ور کردن بخیه درون آب وان و استخر خودداری نمایید.
  • از استفاده از لوسیون و هرگونه روغن در محل بخیه خودداری کنید.
  • پزشک در اولین جلسه پس از جراحی اقدام به کشیدن بخیه خواهد کرد.

 در صورتی که دمای بدن شما بیش از ۳۸ درجه سانتیگراد است، در صورتی که بخیه‌ها باز شده‌اند یا آنکه شاهد علائم و نشانه‌های عفونت از قبیل قرمزی، درد، تورم یا ترشح بودید باید فورا با پزشک خود تماس بگیرید.

 نتایج حاصل از جراحی به چه صورت خواهد بود؟


 جراحی لامینکتومی ‌برای رفع فشار از روی اعصاب نخاعی یک جراحی موفقیت آمیز است که در ۷۰ درصد از بیماران باعث کاهش پا درد خواهد شد و به این ترتیب سطح فعالیت جسمانی آنها به طرز قابل توجهی بهبود میابد و می‌توانند به طور طبیعی به انجام فعالیت روزمره خود بپردازند زیرا سطح درد و ناراحتی آنها کاهش پیدا می‌کند. گاهی اوقات درد کمر تسکین پیدا نمی‌‌کند و ۱۷ درصد از بیماران به روش‌های درمانی دیگری یا جراحی مجدد نیاز خواهند داشت. گاهی اوقات احتمال بازگشت علائم پس از چند سال وجود دارد. جراحی لامینکتومی ‌برای رفع فشار از روی عصب می‌‌تواند تا ۷۲ درصد به کاهش درد کمر، تا ۸۶ درصد به کاهش پادرد و تا ۸۸ درصد به بهبود توانایی راه رفتن بیمار کمک کند. در جراحی اندوسکوپیک لامینکتومی‌ میزان خونریزی بسیار کم است، مدت بستری شدن در بیمارستان کوتاه است و در مقایسه با جراحی باز بیمار درد کمتری را احساس می‌کند و به داروی مسکن کمتری نیاز دارد. نتایج حاصل از جراحی به طور کامل به خود شما بستگی دارد. به خاطر داشته باشید که داشتن یک دید مناسب انجام دادن فعالیت‌های ورزشی و جلسات فیزیوتراپی به صورت منظم اهمیت بسیار زیادی دارد. حفظ تناسب اندام متناسب با قد شما می‌تواند کمک شایانی به کاهش درد نماید. نباید انتظار داشته باشید که وضعیت کمر شما به شرایط قبل از آسیب دیدگی برگردد. همیشه به خاطر داشته باشید که وضعیت کمر شما در حالت نامناسب قرار دارد و باید سعی کنید تا حد امکان صاف بایستید و از روش‌های مخصوص برای برداشتن اشیا استفاده کنید تا از آسیب دیدگی مجدد کمر شما پیشگیری شود.

خطرات


 به طور کلی جراحی لامینکتومی ‌یک روش ایمن است اما در این روش نیز همانند سایر روش‌های جراحی ریسک بروز عوارض متعدد وجود دارد. در بخش زیر به برخی از این موارد بالقوه اشاره می‌‌کنیم:

  • خونریزی
  • بروز عفونت
  • تشکیل لخته ی خون
  • آسیب دیدگی عصب
  • نشت مایع نخاعی