درمان افزایش فشارداخل مغز (فشار درون جمجمه ای ICP) خوش خیم و بدخیم

درمان افزایش فشارداخل مغز

آسیب‌دیدگی مغز یا ابتلا به بیماری‌های دیگر موجب بالا رفتن فشار داخل جمجمه می‌شود. افزایش فشار  داخل جمجمه (ICP) عارضه‌ی خطرناکی است که سردرد را به دنبال دارد. به علاوه این فشار آسیب بیشتری به مغز یا نخاع می‌زند. این نوع سردرد یک مورد اورژانسی است و به درمان فوری نیاز دارد. بنابراین هرچه بیمار سریع‌تر تحت درمان قرار بگیرد، احتمال بهبود یافتنش بیشتر می‌شود.

افزایش فشار داخل مغزبه دلایل متفاوتی مانند عوامل محیطی، بیماری، عوامل عصبی و احساسی می تواند اتفاق بیفتد.  افزایش فشار درون جمجمه‌ای یک وضعیت خطرناک است و نیازمند تشخیص و درمان فوری است. تشخیص و درمان دیر هنگام آن می‌تواند عوارض جدی مانند کما و مرگ در پیش داشته باشد. پزشک بعد از تشخیص علت برای کاهش فشار مغز از داروهای کاهش تورم مغز، کاهش فشار خون و کاهش مایع نخاعی مغزی  استفاده می‌کند. در صورت عدم پاسخ به دارو خارج کردن مایع نخاعی مغز و کاشت شانت انتخاب‌های بعدی هستند. اگر فشار مغز در اثر وجود تومور باشد نیاز به جراحی برداشتن تومور است.

برای اطلاع بیشتر از بیماری افزایش فشار درون جمجمه‌ای و راه‌های درمان آن می‌توانید با دکتر مرادی از طریق شماره‌های 02833235232 - 09192810165 تماس حاصل فرمایید.

ICP یا افزایش فشار داخل جمجمه چیست؟


ICP یا افزایش فشار درون جمجمه‌ای چیست؟

حجم کلی مربوط به سه بخش تشکیل دهنده‌ جمجمه، فشار داخل جمجمه را اعمال می‌کند. حجم مربوط به بافت مغز، خون و مایع مغزی نخاعی در حالت تعادل دینامیک قرار دارند. چنانچه حجم هر یک از این اجزاء افزایش یابد، باید حجم دو جزء دیگر کاهش یابد، در غیر این صورت فشار داخل جمجمه افزایش می‌یابد.

 علل افزایش فشار داخل مغز


ICP به دلایل گوناگون در واکنش به بیماری، عوامل محیطی، عاطفی و عملکردهای عادی بدن بالا می‌رود. این عامل‌ها ماهیت آسیب‌شناختی یا غیرآسیب‌شناختی دارد.

علل غیرآسیب‌شناختی

  • سرفه
  • عطسه
  • بلند کردن اشیاء
  • خم شدن
  • والسالوا (زور زدن)
  • استرس
  • تغییر فشار خون
  • واکنش‌های عاطفی
  • وضعیت قرارگیری بدن

علل آسیب‌شناختی

  • پارگی آنوریسم و خونریزی ساب آراکنوئید
  • تومور مغزی
  • انسفالیت، ورم و تحریک یا التهاب مغز
  • آسیب دیدن سر
  • هیدروسفالی، افزایش مایع دور مغز
  • خونریزی مغزی به دلیل فشار خون بالا
  • خونریزی داخل بطنی مغز، خونریزی داخل بطن‌ها یا ناحیه‌های مملو از مایع داخل مغز
  • مننژیت، عفونت غشاهای پوشش دهنده مغز و نخاع
  • هماتوم ساب دورال، خونریزی بین پوشش و سطح مغز
  • هماتوم اپیدورال، خونریزی بین داخل جمجمه و پوشش خارجی مغز
  • تشنج و حمله ناگهانی
  • سکته مغزی

نشانه‌های افزیش ICP


نشانه‌های افزیش ICP

علائم افزایش فشار مغز به علت بالا رفتن فشار مغز بستگی دارد و تابعی از محل قرارگیری تومور، انسداد، آسیب‌دیدگی یا ورم مغزی است. علائم در ابتدا خفیف است و به موازات بالا رفتن فشار تشدید می‌شود. سردرد شایع‌ترین علامت افزایش فشار داخل جمجمه‌ است. سردرد غالباً صبح‌ها یا پس از فعالیت بدنی سنگین شدیدتر است. چنانچه با سردرد و علائم زیر مواجه شدید، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید:

  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • سرگیجه
  • تغییرات رفتاری
  • ضعف حافظه
  • بی‌قراری
  • مشکلات سیستم عصبی شامل ضعف، بی‌حسی، مشکلات بینایی، مشکلات هماهنگی، کاهش قدرت عضلانی، کاهش توانایی حرکتی (فلج) یا اختلالات گفتاری
  • کاهش هوشیاری شامل خواب آلودگی، کمبود انرژی، گیجی یا کما

با بالاتر رفتن فشار داخل جمجمه نشانه‌های متعددی نیز بروز می‌یابد. موارد زیر نشانه‌های افزایش ICP است که اصطلاحاً علائم سه‌گانه کوشینگ گفته می‌شود:

  • فشار خون بالا همراه با افزایش تفاوت بین فشار خون سیستولی (ماکزیمم) و دیستولی (مینیمم)
  • ضربان قلب آهسته
  • تنفس غیرعادی

عوارض


افزایش فشار درون جمجمه‌ای عوارضی جدی را به دنبال دارد که شایع‌ترین آنها به شرح زیر است:

  • تشنج
  • سکته مغزی
  • آسیب عصبی
  • مرگ

تشخیص ICP


تشخیص ICP

 پزشکان مراحل زیر را برای تشخیص بالا رفتن فشار داخل جمجمه انجام می‌دهند:

  • بررسی پرونده پزشکی و معاینه بالینی شامل معاینه عصبی به منظور ارزیابی حواس، تعادل و وضعیت ذهنی
  • نمونه‌گیری از نخاع (پونکسیون کمری) به منظور اندازه‌گیری فشار مایع مغزی نخاعی
  • سی تی اسکن استاندارد طلایی آزمایش‌های تصویربرداری است که مجموعه تصاویری را از مقطع‌های عرضی به دست می‌دهد.
  • رادیوگرافی سر و مغز
  • ام آر آی (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) پس از ارزیابی اولیه انجام می‌شود. در این روش از میدان‌های مغناطیسی برای تشخیص تغییرات جزئی ایجاد شده در محتوای بافت مغز استفاده می‌شود. MRI جزئیات بیشتری را نسبت به رادیوگرافی و سی تی اسکن نشان می‌دهد.

روشهای درمان افزایش فشار داخل جمجمه


افزایش فشار داخل جمججمه یک مورد اورژانسی است که از روش‌های زیر برای درمان آن استفاده می‌شود:

موقعیت‌دهی

سر بیمار باید اندکی بالا قرار بگیرد و گردنش صاف نگه داشته شود. خون و مایع مغزی نخاعی در این موقعیت از مغز خارج می‌شود و به این ترتیب فشار درون جمجمه‌ای کمتر می‌شود.

پرهیز از مایعات

محدودیت مصرف مایعات یکی از بخش‌های اصلی درمان افزایش ICP است. مغز مانند یک اسفنج عمل می‌کند و پس از جذب مایع اضافی ورم می‌کند. بنابراین کاهش مصرف مایعات به مدیریت ورم و افزایش فشار مغز کمک می‌کند.

درمان دارویی

درمان افزایش فشار درون جمجمه‌ای

داروهای مختلفی که برای درمان افزایش فشار درون جمجمه‌ای و ورم مغزی به کار برده می‌شود، به شرح زیر است:

  • داروهای مدر: این داروها مقدار آب موجود در بدن را کاهش می‌دهد. در نتیجه مایع کمتری در اختیار مغز قرار می‌گیرد و ورم کمتر می‌شود.
  • داروهای ضدتشنج: این دسته از داروها برای پیشگیری یا متوقف کردن تشنج مصرف می‌شود. تشنج معمولاً پی‌آمد فعالیت الکتریکی اضافی مغز است. تشنج انواع مختلفی دارد که شایع‌ترین نوع آن با حرکت پا و حرکتهای تند و سریع دستها پس از بیهوش شدن بیمار همراه است.
  • باربیتورات‌ها: چنانچه فشار داخل جمجمه بسیار بالا و کنترل آن بسیار دشوار باشد، باربیتورات تجویز می‌شود. این دارو بیمار را به خواب عمیقی فرومی‌برد که اصطلاحاً کمای باربیتورات گفته می‌شود. این خواب از آسیب بیشتر ناشی از ورم جلوگیری می‌کند.

اسموتراپی

زمانی که مغز ورم می‌کند، مایع اضافی در آن جمع می‌شود. اسموتراپی تکنیکی است که با هدف بیرون کشیدن آب از مغز با استفاده از عامل‌های اسمزی مانند مانیتول یا محلول آب نمک غلیظ انجام می‌شود. اسموتراپی گردش خون را نیز بهبود می‌دهد و به کاهش ورم و پایین آمدن فشار داخل جمجمه کمک می‌کند.

تهویه شدید ریه

بعضی پزشکان تهویه شدید ریه (hyperventilation ) تحت کنترلی را برای پایین آوردن فشار داخل جمجمه انجام می‌دهند. تهویه شدید ریه باعث می‌شود که عمل بازدم بیشتر از دم انجام شود و به این ترتیب میزان دی اکسید کربن در جریان خون کاهش یابد. جریان خون مناسب مغز به دی اکسید کربن بستگی دارد. کنترل کردن این فرایند جریان خون را در مغز کمتر می‌کند و در نتیجه ICP نیز کاهش می‌یابد.

هیپوترمی

هیپوترمی نیز یکی از روش‌های درمان فشار سر است. پایین آمدن دمای بدن متابولیسم را در مغز کاهش می‌دهد که کم شدن ورم و فشار درون جمجمه‌ای را در پی دارد.

جایگذاری شنت بطنی ـ صفاقی

جایگذاری شنت بطنی ـ صفاقی

کاشت شانت نسبت به دیگر روش‌های درمان تهاجم بیشتری دارد و به منظور تخلیه کردن مایع از مغز انجام می‌شود.

روش

عمل کارگذاری شنت بطنی صفاقی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. بیمار حین جراحی بیهوش است و هیچ دردی حس نمی‌کند. کل عمل تقریباً 90 دقیقه زمان می‌برد. پرستار ناحیه پشت گوش، یعنی محل ورود کاتتر را می‌تراشد تا بیمار برای شنت‌گذاری آماده شود. کاتتر یا سوند لوله باریک و منعطفی است که برای تخلیه مایع اضافی به کار برده می‌شود. جراح برش بسیار کوچکی را زیر گوش ایجاد می‌کند و سوراخ کوچکی را در جمجمه به وجود می‌آورد، سپس یک کاتتر را از راه این حفره وارد مغز می‌کند. کاتتر دیگر پشت گوش قرار می‌گیرد و زیرجلدی است، یعنی این که زیر پوست باقی می‌ماند. این لوله از قفسه سینه می‌گذرد و وارد شکم می‌شود تا به این ترتیب مایع مغزی ـ نخاعی اضافی از مغز خارج و وارد حفره شکم شود تا در آنجا بدن آن را جذب کند. جراح پمپ کوچکی را به هر دو کاتتر وصل می‌کند و آن را زیر پوست پشت گوش قرار می‌دهد. زمانی که فشار داخل جمجمه بالا می‌رود، پمپ به طور خودکار فعال می‌شود و مایع اضافی را تخلیه می‌کند. حتی می‌توان به پمپ یا دریچه برنامه دارد تا در صورتی که حجم مایع از مقدار معینی بیشتر شود، فعال شود.

دوران نقاهت

دوران نقاهت جایگذاری شنت بطنی صفاقی سه تا چهار روز است. اکثر بیماران بیمارستان را ظرف هفت روز بعد از عمل ترک می‌کنند. کارکنان بیمارستان در دوران بستری بودن بیمار فشار خون و ضربان قلب وی را تحت نظر می‌گیرند و پزشک معالج نیز آنتی بیوتیک برای پیشگیری از عفونت تجویز می‌کند. پزشک قبل از ترخیص بیمار از عملکرد مناسب شنت مطمئن می‌شود.

خطرها و عوارض احتمالی کارگذاری شنت

شنت‌گذاری عملی کاملاً ایمن است، بااین حال احتمال بروز عوارض در طول عمل و بعد از آن وجود دارد. عفونت و خونریزی شدید جزء خطرهایی است که در تمام عمل‌های جراحی احتمال بروز آنها وجود دارد. همچنین ممکن است بیمار واکنش شدیدی را به بیهوشی نشان دهد و برای مثال دچار مشکلات تنفسی، تغییر ضربان قلب یا تغییر فشار خون بشود. خطرهای خاص شنت‌گذاری عوارضی جدی است که اگر درمان نشود، جان بیمار را به خطر می‌اندازد. این عوارض عبارت است از:

  • عفونت شانت یا مغز
  • لخته شدن خون
  • خونریزی داخل مغز
  • آسیب دیدن بافت مغز
  • ورم کردن مغز

جراحی

چنانچه ورم مغزی شدیدتر باشد، عمل جراحی برای کاهش فشار درون جمجمه‌ای ضرورت می‌یابد. جراح بخشی از جمجمه یا منشأ ورم، برای مثال تومور را برمی‌دارد. هدف از جراحی این است که بیشترین مقدار ممکن از سلول‌های سرطانی، بدون آسیب زدن به بخش‌های سالم مغز برداشته شود. بعضی تومورها در محلی قرار دارند، که می‌توان آنها را به سادگی جراحی کرد، اما بعضی تومورها در ناحیه‌هایی قرار می‌گیرند که نمی‌توان تمام تومور را برداشت. درهر حال برداشتن حتی بخشی از تومور سرطانی مغز نیز مفید است.

پیشگیری


هرچند راهی برای پیشگیری از افزایش فشار درون جمجمه‌ای وجود ندارد، از بعضی علل افزایش ICP، مانند آسیب دیدن سر می‌توان جلوگیری کرد. استفاده از کلاه ایمنی هنگام شرکت در ورزش‌های تماسی یا دوچرخه سواری، بستن کمربند ایمنی، دور کردن صندلی خودرو از داشبورد و استفاده از صندلی ایمنی کودک از آسیب دیدن سر و عوارض مرگبار آن جلوگیری می‌کند. جمع کردن ریخت و پاش‌های روی کف اتاق‌ها و خشک نگه داشتن کف از زمین خوردن در خانه جلوگیری می‌کند که یکی از علل شایع آسیب دیدن سر در سالمندان است.

سوالات متداول


فشار پرفیوژن داخل جمجمه (CPP) در اثر افزایش ICP، کاهش فشار خون یا ترکیبی از این دو عامل کاهش می‌یابد. مغز از طریق انجام دادن فرایند تنظیمی نرمالی موسوم به تنظیم خودکار فشار، می‌تواند جریان خون مغزی (CBF) نرمال را با CPP در بازه 150 ـ 50 میلی متر جیوه حفظ کند.

ICP  نرمال 15 ـ 5 میلی متر جیوه است. فشار معینی وجود ندارد، که با عبور از آن درمان برای کاهش فشار داخل جمجمه انجام شود، البته چنانچه فشار درون جمجمه‌ای از 20mmHg بیشتر شود، درمان معمولاً شروع می‌شود. درهر حال مهم‌تر این است که فشار پرفیوژن مغز در حد مناسبی نگه داشته شود.

مایع مغزی نخاعی یا CSF مایعی شفاف و بدون رنگ است که سلول‌های بطن‌های مغزی (فضاهای قرارگیری مایع) آن را از خود عبور می‌دهند. بدن 500 میلی لیتر در روز از این مایع تولید می‌کند، اما چون بازجذب آن آهسته‌تر است، فقط 150 ـ 100 میلی لیتر مایع مغزی نخاعی در هر زمان مفروض در مغز و ستون فقرات در حال گردش است. CSF از بطن‌ها وارد فضای ساب آراکنوئید، یعنی فضای بین غشاهای مغزی می‌شود و سپس دور مغز و ستون فقرات به جریان درمی‌آید و در آنجا توسط منافذ موجود در غشاء، به نام دانه‌ها یا گرانولیشن آراکنوئید بازجذب می‌شود.

"کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است"