درمان بیماری NPH،هیدروسفالی با فشار طبیعی،با جراحی شنت و اندوسکوپی

درمان بیماری NPH،هیدروسفالی با فشار طبیعی،با جراحی شنت و اندوسکوپی

بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی (Normal pressure hydrocephalus) زمانی­‌رخ‌می‌دهد که بیش از حد مایع مغزی نخاعی در بطن مغز انباشت شده و به مغز فشار‌می‌آورد. هیدروسفالی با فشار طبیعی یا NPH بیشتر در افراد بالای ۶۰ سال اتفاق‌ می‌افتد. بدین دلیل از لفظ فشار طبیعی یا نرمال استفاده‌ شده‌ است زیرا علی‌رغم وجود مایع بیش ازحد، فشار مایع ‌مغزی نخاعی در طول ستون فقرات معمولا در حد طبیعی است. همانطور که بطن مغزی با افزایش مایع مغزی نخاعی بزرگ‌می‌شود از طرف دیگر می‌تواند باعث آسیب‌ و اختلال در نزدیکی بافت مغزی شده و موجب بروز نشانه‌های بیماری NPH نیز گردد. قسمت‌هایی از مغز که اغلب در بیماری NPH تحت تاثیر قرارمی‌گیرند شامل بخش‌هایی می‌شود که پاها، مثانه فرآیندهای شناختی مانند حافظه، قدرت استدلال، حل مسئله و صحبت کردن را کنترل می‌کنند. اگر شدت این افت در فرآیندهای ذهنی به اندازه‌کافی زیاد باشد بطوری‌که فعالیت‌های روزانه را مختل‌کند بدان زوال عقل اطلاق‌می‌شود.

علائم زوال عقل مربوط به بیماری NPH می‌تواند شبیه بیماری آلزایمر باشد. مشکلات مربوط به راه‌رفتن شبیه علایم بیماری‌های پارکینسون است. کارشناسان می‌گویند که در بسیاری از مواد بیماری هیدروسفالی با فشار نرمال با یکی از این بیماری‌ها اشتباه می‌گیرند. خبر خوب این است که در بسیاری از افراد می‌توان بیماری هیدروسفالی را بر خلاف آلزایمر و پارکینسون با درمان مناسب علاج‌کرد. اما نکته حائز اهمیت این است که باید به درستی تشخیص‌داده‌شود.

دکتر مردادی، متخصص جراحی مغز و اعصاب، باتجربه و مهارت خود در زمینه تشخیص و درمان انواع بیماری‌ها و عارضه‌های مغزی، می‌تواند به شما کمک کند تا با تشخیص به‌موقع و صحیح و انتخاب و پیگیری مناسب‌ترین روش درمان، بهترین نتیجه را از معالجه هیدروسفالی با فشار طبیعی کسب نمایید.

برای رزرو وقت ملاقات می‌توانید با شماره‌ تلفن 02833235232 - 09192810165 تماس حاصل‌فرمایید.

بیماری NHP چیست؟


بیماری NHP چیست؟

مغز و نخاع توسط مایعی شفاف بنام مایع مغزی نخاعی (CSF) احاطه‌ شده‌اند. این مایع در حفره‌هایی در مغز بنام بطن تولید و ذخیره می‌شود. این مایع در اطراف مغز جریان داشته و از بطنی به بطن دیگر حرکت‌ می‌کند. اهداف این مایع کاهش و محافظت از مغز و نخاع، تامین مواد مغذی برای مغز و نخاع و حذف برخی از مواد زائد آنها است. هرگونه مایع اضافی از مغز خارج شده و توسط رگ‌های بالای مغز جذب می‌شود. هیدروسفالی بیماری است که در آن بیش از حد CSF در بطن وجود دارد. این مشکل زمانی اتفاق می‌افتد که سیستم طبیعی مربوط‌ به تخلیه و جذب CSF اضافی درست کار نکند. بطن‌ها به منظور جا ‌باز کردن برای مایع اضافی، بزرگ شده و سپس به قسمت­‌های مختلف مغز فشار آورده و موجب ایجاد علائم مختلف می‌شوند. هیدروسفالی علل مختلفی دارد. هیدروسفالی در بعضی از افراد مادرزادی است و بعضی‌ دیگر در طول جریان زندگی بدان مبتلا‌ می‌شوند. هیدروسفالی فشار نرمال (NPH) نوعی هیدروسفالی است که معمولا در افراد مسن رخ می‌دهد. NPH متفاوت از انواع دیگر هیدروسفالی است که به مرور زمان و به آرامی رشد می‌کنند. در این بیماری تخلیه CSF به تدریج مسدود شده و مایع اضافی به‌ آرامی تجمع پیدا‌ می‌کند. بزرگ‌شدن آهسته بطن‌ها به این معنی است که ممکن‌ است فشار مایع موجود در مغز به اندازه فشار سایر انواع هیدروسفالی نباشد. با این حال، بطن‌های بزرگ شده هنوز به مغز فشار آورده و می‌توانند باعث بروز برخی علایم شوند (اصطلاح "فشار طبیعی" تا حدودی گمراه کننده است).

علت هیدروسفالی با فشار نرمال


ممکن‌ است که هیدروسفالی با فشار نرمال در اثر ضربه‌مغزی، خونریزی مغزی بر اثر ضربه به مغز، سکته مغزی، منژنیت (عفونت لایه محافظت‌کننده‌ی بافت اطراف مغز) و یا تومور مغزی به‌ وجود بیایید. البته لازم به ذکر‌است که شاید این عارضه ناشی از عوارض جراحی‌ مغز  نیز باشد. نکته قابل تأمل این‌است که چگونگی منجر‌شدن این عوامل ذکر‌شده به بیماری NHP هنوز معلوم‌نیست. در واقع در بسیاری از موارد علت اصلی این بیماری هرگز معلوم‌نمی‌شود.

علائم هیدروسفالی با فشار طبیعی (NHP) چه می‌تواند باشد؟


علائم هیدروسفالی با فشار طبیعی (NHP) چه می‌تواند باشد؟

معمولا در اوایل علائم بیماری هیدروسفالی با فشار نرمال بسیار خفیف هستند اما به‌ تدریج این علائم تشدید می‌شوند.

علائم زوال‌عقل عبارتند از:

  • ازدست‌ رفتن حافظه
  • مشکلات گفتاری
  • بی‌تفاوتی و صرف نظر‌کردن
  • تغییر در رفتار یا خلق‌وخوی
  • مشکل در قدرت استدلال، تمرکز یا قضاوت
  • مشکل در راه‌رفتن
  • سستی
  • ضعف در پاها
  • افتادن ناگهانی
  • گام‌برداشتن ضربدری و نامتوازن
  • مشکل در برداشتن اولین قدم به‌طوری که گویی پاهای فرد به جایی گیرکرده‌باشد
  • گیرکردن و یا خشک‌شدن در حین راه‌رفتن

علائم ادارای این بیماری عباتند از:

  • ناتوانی در کنترل ادرار
  • بی اختیاری در کنترل مدفوع (کمتر شایع است)
  • دفع ادرار به دفعات زیاد
  • ضرورت در دفع ادرار

علائم زیر می‌تواند با افزایش فشار در مغز مرتبط باشد:

چه‌زمانی باید جهت درمان بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی به پزشک مراجعه‌کرد؟


برخی از افراد تصور‌می‌کنند که ازدست‌دادن حافظه، مشکل در پیداکردن کلمات، مشکلات مربوط به راه‌ رفتن یا ادرار همگی بخش طبیعی از مراحل پیری هستند. با این حال، در اکثر موارد می‌توان گفت که این علائم همگی قابل‌درمان هستند. در صورت بروز هرکدام از موارد بالا یا تغییر در رفتار و خلق‌و‌خوی لازم‌است که به پزشک مربوطه مراجعه‌کنید.

تشخیص


تشخیص

هرچند ممکن‌است که علائم بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی در بیماری آلزایمر و پارکینسون نیز رخ‌بدهد اما با این‌ حال بایستی در صورت بروز ترکیبی از علائم شبیه‌ به زوال‌ عقل، مشکلات راه‌رفتن و ادرار حتما به اطلاع پزشک برسد تا از وجود NPH به‌موقع آگاه‌شوید. توانایی تشخیص علائم این بیماری‌ها از همدیگر بسیار مهم‌است چراکه شیوه‌ درمان آنها کاملا متفاوت از هم‌ است. آزمایش‌هایی برای تشخیص NHP‌  وجوددارد. ممکن‌است که پزشک در هر مرحله از فرآیند تشخیص جهت تکمیل ارزیابی، شما را به متخصص اختلالات عصبی (متخصص یا جراح مغز و اعصاب) ارجاع‌داده و مرحله درمان را شروع‌کند.

مرحله ارزیابی با یک مصاحبه پزشکی یا بصورت پرسش و پاسخ شروع‌ می‌شود. متخصص از شما سوال‌هایی راجع‌به علائم، زمان شروع این علائم، مشکلات جسمانی و ذهنی شما در گذشته و حال، سابقه پزشکی خانوادگی، داروهایی که در گذشته و حال مصرف‌کرده‌اید، شغل و سوابق مسافرتی و همچنین عادات و سبک‌زندگی شما می‌پرسد. بعد از اتمام این سوالات، پزشک شما را به‌طور دقیق معاینه‌می‌کند تا همه موارد را ثبت‌کرده و سایر اختلالاتی را که احتمالا عامل بروز علائم مشابه هستند را کنار بگذارد. احتمالا بخش معاینه شامل آزمایش‌هایی از وضعیت ذهنی شما از قبیل پاسخ به سوالات و دنبال‌کردن مسیرهای ساده باشد. ممکن است که آزمایش‌های مغز و اعصاب جهت ثبت علائم زوال‌ عقل بکاربرده‌ شوند. تست عصب‌شناسی دقیق‌ترین روش برای شناسایی و مستندسازی مشکلات شناختی و نقاط قوت فرد است.

 راه‌های مختلف تشخیص این بیماری عبارتند از:

آزمایش‌های آزمایشگاهی

هیچ آزمایش آزمایشگاهی وجود ندارد که بتواند تشخیص NHP را تایید کند. هرگونه آزمایشی که در آزمایشگاه صورت‌ می‌گیرد احتمالا به‌ منظور حذف عارضه‌هایی است که شاید باعث بروز علائم مشابه می‌شوند.

عکسبرداری

از روش‌های مختلف عکسبرداری ممکن‌ است برای تشخیص بیماری NHP استفاده‌ شود که عبارتند از:

سی‌تی اسکن از سر

سی‌تی‌اسکن  مشابه عکسبرداری اشعه ایکس است با این تفاوت که در سی‌تی‌اسکن تصاویر بدست‌ آمده از مغز پر جزئیات‌تر و سه‌بعدی هستند. هرچند سی‌تی‌اسکن نمی‌تواند بیماری NHP را تشخیص‌دهد اما به کمک آن می‌توان بزرگی بطن یا سایر تغییراتی را که ممکن است مربوط ب NHP‌ باشد را مشاهده‌کرد. در واقع به کمک روشهای نوین می‌توان جریان CSF موجود در مغز را اندازه‌گرفت. شاید این یافته‌ها به‌تنهایی برای تشخیص این بیماری کافی‌نباشد اما این روش ایمن و بدون درد است.

ام‌آر‌آی از مغز

در عسکبرداری به کمک ام‌آر‌آی از امواج رادیویی و یک آهنربای قوی جهت ایجاد تصاویر دقیق از مغز استفاده‌می‌شود. این روش همانند سی‌تی‌اسکن ایمن و بدون درد است اما مدت زمان لازم برای انجام آن طولانی‌تر است (حدودا ۳۰ دقیقه طول‌می‌کشد). البته تصاویر حاصل از ام‌آر‌آی نیز قادر به تایید NHP‌ نیستند.

سیسترنوگرافی

این آزمایش بسیار بیشتر از سی‌تی‌اسکن یا MRI درگیر است و به‌طور گسترده مورد استفاده قرارنمی‌گیرد. سیسترنوگرافی جذب CSF را برجسته نشان می دهد

پونکسیون لومبار

پونکسیون لومبار اقدامی‌ است که طی آن CSF اطراف ستون فقرات را قسمت پایین کمر خارج‌می‌کنند. فشار CSF را اندازه‌گیری‌کرده و سپس مایع خارج‌شده تجزیه و تحلیل می‌شود تا شاید بتوان با استفاده از نابهنجاری‌های موجود سرنخی از این مشکل بدست‌آورد. معمولا در این نوع آزمایش‌ها مقدار مایع خارج‌شده بیش از حد موردنیاز است لذا شاید ایده‌ی خارج‌کردن مقدار زیادی از CSF بتواند در کاهش علائم (از طریق بررسی مقایسه نتایج قبل و بعد از آزمایش) کمک‌حال باشد.‌ اگر علائم مربوط به این بیماری کاهش‌یابند بایستی گفت که معمولا این کاهش موقتی است؛ بهبود علائم  از طریق پونکسیون لومبار معمولا به معنای آن است كه شنت جراحی در آن فرد موفقیت‌آمیز بوده‌است.

درمان بیماری NHP


درمان بیماری NHP

معمولا هیدروسفالی با فشار نرمال قابل‌درمان نیست. هرچند این بیماری یک عارضه دراز مدت است اما با این حال بسیاری از افراد مبتلا به آن از طریق جراحی به تسکین اساسی در این زمینه رسیده‌اند. در مورد کسانی که خواهان استفاده از عمل جراحی نیستند درمان این بیماری در آنان شامل اقداماتی جهت رفع مشکلات رفتاری و خلق‌و‌خوی، مقابله با مشکلات جسمانی از قبیل بی‌اختیاری ادراری و مشکلات مربوط به راه‌رفتن و همچنین به حداکثر رساندن عملکرد جسمانی، روانی و اجتماعی در فرد است.

جراحی هیدروسفالی با فشار طبیعی

بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی بر اثر نابهنجاری‌های ساختاری از قبیل تومور مغزی عارض‌نمی‌شود. در واقع در بیشتر موارد عامل اصلی بروز این بیماری نامعلوم بو غیرقابل‌درمان است. شیوه‌ درمانی در این دسته از موارد شامل جراحی شنت یا اندوسکوپی بطن سوم است.

شنت یک لوله نازک است که توسط یک جراح مغز و اعصاب در مغز مورد استفاده قرارمی‌گیرد. این لوله در داخل بطن‌ها قرارداده می‌شود تا بتوان به کمک آن CSF اضافی را از مغز تخلیه‌کرد. این لوله در زیر پوست از امتداد قسمت سر به بخش دیگری از بدن، معمولا پریتون (شکم پایین) کشیده‌می‌شود. شنت مجهز به یک سوپاپ است که در زمان  وارد‌شدن فشار باعث آزاد‌شدن مایعات می‌شود. تخلیه مایع کاملا بی‌ضرر بوده و بعد از آن  جذب جریان خون می‌شود. گاهی‌اوقات لازم‌است که مقدار فشار روی دریچه دوباره تنظیم‌شود. در شنت‌های جدیدتر امکان تنظیم بدون استفاده از جراحی دیگری وجوددارد.

هرچند که شنت درمان محسوب‌نمی‌شود و توانایی درمان عامل اصلی بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی را ندارد اما باعث تسکین علائم مربوط به آن می‌شود. در صورتی که دستگاه شنت به‌درستی تعبیه‌شود علاوه بر اینکه  تا ‌مدت زمان نامحدودی در جای خود باقی‌می‌ماند، سایر افراد دیگر قادر به مشاهده آن نخواهندبود.

لازم به ذکراست که جراحی شنت در مورد همه افراد مبتلا به بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی کارساز نیست. بسیاری از افرادی که تحت جراحی شنت قرارمی‌گیرند شاهد کاهش چشمگیری در بروز علائم این بیماری می‌شوند. البته در برخی از افراد با اینکه در اوایل این علائم بهبود می‌یابند اما بعد از گذشت مدت زمانی دوباره تشدید می‌شوند و در برخی دیگر از افراد نیز بهره چندانی از این جراحی نمی‌برند. حتی کارشناسان نیز قادر به پیش‌بینی اینکه این جراحی مناسب چه‌کسانی است و چه‌کسانی از آن بهره چندانی نخواهندبرد، نیستند. بسیاری از جراحان قبل از شروع جراحی به کمک پونکسیون لومبار آزمایش‌می‌کنند تا معلوم‌شود که آیا در صورت خارج‌کردن مایع، روند این علائم بهبود خواهدیافت یا نه. در برخی از موارد لازم‌است که فرد در زمان خارج‌کردن مایع از طریق لوله‌ای کوچک بنام کاتتر به‌مدت چند روز در بیمارستان بستری‌شود. بدین طریق نیز می‌توان فهمید که آیا خارج‌کردن مایعات اضافی در کاهش علائم بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی موثر است یا نه.

هرچه زودتر بتوان بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی را تشخیص داد به همان میزان نیز شانس موثربودن جراحی نیز بالا‌می‌رود. در حالت‌کلی، افرادی که از علائم خفیف‌تری برخوردار هستند می‌توانند نتایج بهتری از عمل جراحی بگیرند. جراحی شنت نیز همانند سایر عمل‌های جراحی دارای عوارضی است. عفونت شنت و به‌وجود آمدن لخته‌های خون در اطراف مغز  برخی از عوارض این جراحی به‌شمار می‌آیند. متخصص مغز و اعصاب و یا جراح مغز و اعصاب تمامی مزایا و معایب مربوط به این جراحی را با شما درمیان گذاشته و به شما می‌گوید که آیا این جراحی می‌تواند به شما کمکی بکند و یا نه.

اندوسکوپی بطن سوم

گاهی‌اوقات می‌توان بجای جراحی شنت از راه‌های دیگری نیز برای درمان بیماری NHP استفاده‌کرد. در اندوسکوپی بطن سوم از یک آندوسکوپ (لوله باریکی با یک دوربین نور در انتها) برای ایجاد یک سوراخ کوچک در کف بطن‌ها استفاده‌ می‌شود. این سوراخ راه دیگری برای تخلیه CSF از مغز فراهم‌ می‌کند.

خودمراقبتی در بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی

هرچند که فرد مبتلا به هیدروسفالی با فشار طبیعی همیشه باید تحت مراقبت متخصص پزشکی قرارگیرد اما با این حال، مراقبت روزانه به وسیله خانواده و سایر افراد از اهمیت بالایی برخوردار است. مراقبت‌های پزشکی باید بر روی بهینه‌سازی سلامت، ایمنی و کیفیت زندگی افراد متمرکز باشند و در عین حال به اعضای خانواده کمک‌کند تا با چالش‌های زیادی که در مورد مراقبت از فرد مبتلا به زوال عقل و سایر علائم NPH کنار بیایند.

میزان مراقبت از افراد مبتلا به NPH  تا حد زیادی متفاوت‌ است. احتمالا کسانی که تحت عمل‌جراحی شانت موفقیت‌آمیز قرارمی‌گیرند بتوانند به زندگی طبیعی خود و یا چیزی نزدیک به آن ادامه‌دهند. سایر افراد به مرور زمان شاهد تشدید علائم مربوط به این بیماری در خود می‌شوند. نهایتا بسیاری از این افراد نیازمند مراقبت و نگهداری نزدیک خواهندبود. متخصص یا جراح مغز و اعصاب انتظارات شما را انجام جراحی را با شما و خانوادیتان در میان می‌گذارد. شایان ذکر است که تاکنون هیچگونه دارو یا شیوه درمانی برای معالجه بیماری NHP شناخته نشده‌است.

روند مراقبت در بیماری NHP را ادامه‌دهید


روند مراقبت در بیماری NHP را ادامه‌دهید

اگر به بیماری NHP مبتلا هستید بایستی به طور منظم به جراح یا متخصص مغز و اعصاب مراجعه‌کنید. این مراجعت‌ها باعث‌می‌شود که پزشک روند علائم شما را کنترل‌کند. گاهی‌اوقات لازم‌است که تغییرات به‌وجود‌آمده در علائم را دوباره تنظیم‌کرد.

پیشگیری از بیماری هیدروسفالی با فشار نرمال


تاکنون راهی برای پیشگیری از این بیماری پیدا نشده‌است. شاید سبک‌زندگی سالم شامل سیگار نکشیدن، حفظ وزن سالم، ورزش منظم بتواند از بروز بیماری‌هایی همچون فشار خون بالا، بیماری‌های قلبی، دیابت و سکته‌مغزی که از جمله عوامل بروز بیماری هیدروسفالی با فشار نرمال هستند، پیشگیری‌کند. استفاده از کمربند‌ ایمنی و کلاه کاسکت می‌تواند از آسیب‌دیدن مغز که یکی دیگر از عوامل ابتلا به هیدروسفالی است جگوگیری‌کند.

چشم‌انداز بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی


بیماری هیدروسفالی با فشار طبیعی یک عارضه رو به پیشرفت است بدان معنا که اگر درمان نشود علائم مربوط به آن تشدید خواهند شد. در کل، چشم‌انداز این بیماری به علل بروز هیدروسفالی و استفاده از جراحی بستگی‌ دارد. بعضی از افراد به کمک جراحی بطور چشمگیری بهبود‌ می‌یابند این درحالیست که ممکن‌است در برخی دیگر از افراد هیچ تفاوتی قابل‌ مشاهده نباشد. البته بعضی از افراد خواهان انجام جراحی بر روی آنها نیستند لذا برای  این دسته از افراد گزینه‌های درمانی اندکی باقی‌ می‌ماند.

"کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است."