درمان اسپاسم همی فاسیال یا گرفتگی ناگهانی عضلات نیمه صورت با جراحی

اسپاسم همی‌فاسیال

گرفتگی عضلات نیمه صورت یا اسپاسم همی‌فاسیال (Hemifacial spasm) هنگامی روی می‌دهد که عضلات تنها یک طرف صورت بدون آمادگی قبلی دچار گرفتگی می‌شوند. این نوع گرفتگی‌ها در اثر آسیب یا تحریک عصب صورت که با نام عصب هفتم مغزی شناخته می‌شود، ایجاد می‌شوند. در اثر تحریک این عصب، عضلات صورت به‌طور غیر ارادی منقبض شده و در نتیجه این عضلات دچار اسپاسم می‌شوند.

اسپاسم نیمه صورت همچنین با عنوان تیک تشنجی هم شناخته می‌شود. در ابتدا این اسپاسم‌ها به شکل تیک‌های جزئی و غیر قابل توجه اطراف پلک، گونه یا دهان ظاهر می‌شوند. با گذشت زمان این تیک‌ها به دیگر قسمت‌های صورت نیز گسترش پیدا می‌کنند.

در بعضی از موارد این اسپاسم‌ها نشان‌دهنده این هستند که عارضه عمده یا ناهنجاری در صورت وجود دارد. هر یک از این موارد می‌توانند باعث فشردگی یا آسیب دیدن اعصاب شده و منجر به گرفتگی عضلات صورت شوند.

اسپاسم نیمه ‌صورت هم در زنان و هم در مردان روی می‌دهد ولی در زنان بالای 40 سال بیشتر متداول است. همچنین اغلب در نیمه چپ صورت ایجاد می‌شوند.

اسپاسم همی‌فاسیال خطرناک نبوده ولی گرفتگی‌های مکرر در صورت آزاردهنده هستند. در موارد شدید این اسپاسم‌ها به سبب بسته‌شدن غیر ارادی چشم یا تأثیر منفی بر صحبت کردن، باعث محدود شدن عملکرد می‌شوند.

اگر در نیمی از صورت خود دچار گرفتگی شده‌اید و انقباضات غیرارادی و مکرر آزاردهنده احساس می‌کنید، ممکن است مبتلا به اسپاسم همی‌فاسیال شده باشید. مراجعه به متخصص در این شرایط می‌تواند به شما کمک کند تا با درمان مناسب، هر چه زودتر از این مشکل رهایی یابید. دکتر مرادی متخصص جراحی مغز و اعصاب آماده است تا شما را در زمینه درمان این بیماری راهنمایی و همراهی سازد. برای رزرو وقت ملاقات می‌توانید با شماره تلفن‌های 02833235232 - 09192810165 تماس حاصل فرمایید.

انواع بیماری اسپاسم نیمه صورت


انواع بیماری اسپاسم نیمه صورت

اسپاسم همی‌فاسیال با دیگر عارضه‌های عصبی و عضلانی که بر صورت اثر می‌گذارند متفاوت است چون‌که تنها یک طرف صورت را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

البته اسپاسم همی‌فاسیال به شکل‌های مختلفی در افراد ظاهر می‌شود. مطالعه 215 نفر در رابطه با اسپاسم همی‌فاسیل نشان داد که:

  • 62 درصد افراد به علت فشاری که رگ بر عصب صورت وارد می‌کند دچار این عارضه شده‌اند.
  • 18 درصد دارای تیک‌هایی بوده که شبیه اسپاسم همی‌فاسیل هستند ولی در واقع با این عارضه متفاوت بوده‌اند.
  • 11 درصد به علت فلج بل به این مشکل دچار شده‌اند.
  • 6 درصد به علت وارد شدن آسیب به عصب صورت دچار این عارضه شده‌اند.
  • 2 درصد به علل ارثی دچار اسپاسم صورت شده‌اند.

تنها کمتر از یک درصد افراد به سبب آسیب مستقیم به اعصاب یا دستگاه گردش خون مغز دچار اسپاسم همی‌فاسیال شده‌اند.

عوامل ایجاد این عارضه و بیماری‌های مرتبط با اسپاسم نیمه صورت


اسپاسم نیمه صورت به علت تحریک عصب هفتم مغزی ایجاد می‌شود. این عصب به عنوان عصب صورت شناخته شده و عضلات صورت را کنترل می‌کند. این عصب همچنین اطلاعاتی را در مورد حس چشایی زبان و شنوایی گوش انتقال می‌دهد.

علت اصلی تحریک عصبی، فشار وارد آوردن یک سرخرگ کوچک بر عصب صورت نزدیک ساقه مغزی است. دیگر عوامل عبارتند از:

  • تومور خوش‌خیم یا صدماتی که به عصب فشار وارد می‌کنند
  • تجمع غیرطبیعی رگ‌های خونی در هنگام تولد
  • آسیب عصبی

اسپاسم همی‌فاسیال به دلایل ارثی هم ایجاد می‌شود ولی شایع نمی‌باشد. در برخی از موارد اسپاسم همی‌فاسیال اولین نشانه بیماری تصلب بافت چندگانه یا ام اس می‌باشد. در صورت ابتلا به ام اس، سیستم ایمنی به سیستم اعصاب مرکزی حمله کرده که منجر به ایجاد علائم گوناگون می‌شود.

اگرچه این مورد به‌ندرت ایجاد می‌شود، به طوری‌که مطالعات نشان داده‌اند که تنها در یک تا شش مورد از صدها نمونه، ام اس به عنوان علت گرفتگی نیمه صورت مطرح می‌باشد.

با وجود اینکه وقوع چنین موردی نادر است، پزشکان بایستی احتمال وجود ام اس را در افراد زیر 40 سال که مبتلا به گرفتگی نیمه صورت هستند بررسی کنند.

علائم اسپاسم همی‌فاسیال چیست؟


اولین نشانه اسپاسم همی‌فاسیال گرفتگی غیر ارادی در تنها یک طرف صورت است. انقباض عضله به صورت گرفتگی خفیف اغلب از پلک چشم شروع می‌شود و ممکن است خیلی آزاردهنده نباشد. این حالت را بلفارواسپاسم می‌گویند. احتمالاً به هنگام اضطراب یا خستگی این گرفتگی تشدید می‌شود. بعضی مواقع گرفتگی پلک باعث کامل بسته شدن چشم یا پاره شدن چشم می‌شود.

با گذشت زمان گرفتگی در بخش‌هایی از صورت بیشتر مشخص می‌شوند. ممکن است این گرفتگی به دیگر قسمت‌های همان سمت صورت و بدن هم گسترش پیدا کند. این قسمت‌ها عبارتند از:

  • ابرو
  • گونه
  • ناحیه اطراف دهان مانند لب‌ها
  • چانه
  • فک
  • قسمت فوقانی گردن

امکان دارد در بعضی از موارد اسپاسم همی‌فاسیال تمامی عضلات یک طرف صورت را درگیر کند. ممکن است گرفتگی در هنگام خواب هم ایجاد شود. با گسترش گرفتگی امکان دارد علائم دیگری را هم مشاهده کنید از جمله :

  • تغییر در توانایی شنیداری
  • صدای وزوز در گوش
  • گوش درد خصوصاً در قسمت پشت گوش
  • اسپاسمی که همه صورت را درگیر می‌کند

تشخیص


وجود تیک در صورت، نشانه عمده‌ای از وجود اسپاسم همی‌فاسیال است. پزشک شخص را معاینه کرده و سابقه پزشکی او را بررسی می‌کند. همچنین مدت زمان ابتلا به این عارضه و شدت گرفتگی را ارزیابی می‌کند.

سپس پزشک از آزمایش‌های تصویربرداری برای تشخیص علت تحریک عصب صورت و رد احتمال تومور یا آسیب مغزی استفاده می‌کند. این آزمایش‌ها عبارتند از:

  • تصویرسازی تشدید مغناطیسی/ ام آر آی
  • توموگرافی رایانه‌ای/ سی تی اسکن
  • آنژیوگرافی( پرتونگاری سرخرگ)

چنانچه این آزمایش‌ها نشان‌دهنده تومور یا آسیب نباشند، پزشک به این نتیجه می‌رسد که رگ خونی علت ایجاد اسپاسم همی‌فاسیال است. البته به علت اندازه بسیار کوچک رگ‌های خونی، این آزمایش‌ها همیشه نمی‌توانند محل رگی که عصب صورت را تحریک می‌کند تعیین کنند.

اسپاسم همی‌فاسیال ممکن است با اختلالات حرکتی دیگر که در صورت ایجاد می‌شوند اشتباه گرفته شود. از جمله این اختلالات تیک‌های عصبی صورت و اسپاسم پلک چشم هستند. این دو عارضه در بخش‌های مختلفی از صورت (و نه فقط یک طرف صورت) ایجاد می‌شوند. به همین سبب پزشک می‌تواند خیلی دقیق عارضه را تشخیص دهد.

درمان اسپاسم همی‌فاسیال


گزینه‌های درمانی برای معالجه این بیماری عبارتند از:

مصرف دارو

امکان دارد پزشک داروهای ضد تشنج مانند کاربامازپین (تگرتول) یا فنی‌توئین (دیلانتین) برای جلوگیری از تحریک اعصاب تجویز کند. همچنین ممکن است از داروهای شل‌کننده عضلات مانند باکلوفن (لیورسال)، دیازپام (والیوم) و کلونازپام (کلونوپین) استفاده شود. این داروها در درمان موارد خفیف مؤثر هستند ولی دارای عوارض جانبی هستند (خواب‌آلودگی، لرزش اندام‌ها، حالت تهوع، ضایعات پوستی، وابستگی دارویی). بنابراین وضعیت جسمی بیماران به‌ طور مرتب بررسی شده و از آن‌ها آزمایش خون گرفته شده تا میزان سطح دارو در بدن آن‌ها ارزیابی شده و بیمار دچار اختلالات خونی نشود.

تزریق بوتاکس

بوتولینوم توکسین یا بوتاکس، پروتئینی است که بوسیله باکتری سی. بوتولینوم تولید می‌شود و با مسدود کردن پیغام الکتریکی که برای حرکات عضلات ارسال می‌شود، باعث فلج عضلانی می‌شود. پیام‌ها بوسیله نوروترانسمیتر (پیام‌رسان عصبی) به نام استیل‌کولین ارسال می‌شوند. بوتاکس از آزاد شدن استیل‌کولین جلوگیری کرده و درنتیجه ماهیچه پیغامی برای انقباض دریافت نمی‌کند. از یک سوزن بسیار ظریف برای انجام 1 تا 3 تزریق در ماهیچه‌های صورت استفاده می‌شود. تشخیص این که تزریق باید در کدام ماهیچه‌ها انجام شود به عهده پزشک است. معمولاً بوتاکس در طول سه روز عمل کرده و عموماً تا سه ماه دوام دارد. تزریق بوتاکس را می‌توان تا مدت نامحدودی ادامه داد ولی تأثیر آن با گذشت سال‌ها به علت افزایش آنتی‌بادی‌ها، کاسته خواهد شد. از عوارض جانبی تزریق بوتاکس می‌توان به وجود ضعف موقت در صورت، افتادگی پلک چشم و تحریک‌پذیری چشم اشاره کرد.

جراحی

اگرچه جراحی روشی تهاجمی محسوب می‌شود، ولی تأثیر آن طولانی‌تر و سریع‌تر است.

در روشی به نام رفع فشار عروقی (MVD)، جراح سرخرگ مزاحم را از عصب صورت دور کرده و یک پد روی عصب قرار داده تا از واردآمدن فشار جلوگیری شود.

جراحی در 85 درصد موقع مؤثر است و خصوصاً برای جوانان و افرادی که در مراحل اولیه این عارضه هستند مفید است.

این جراحی عوارضی هم دارد و طبق مطالعات بین 5/1 تا 8 درصد امکان اختلال شنوایی وجود دارد.

با توجه به تحقیقات انجام شده، درمان تنها با دارو برای این عارضه تأثیر ندارد.

مزایای جراحی اسپاسم همی‌فاسیال

مزایای این جراحی بسیار بیشتر از خطرات و عوارض احتمالی است. مانند هر نوع جراحی یا درمان دیگر، تصمیم انجام جراحی نهایتاً با خود شخص مبتلا است. ولی چنانچه شخص به دنبال درمان غیردارویی برای تسکین علائم اسپاسم همی‌فاسیال باشد، جراحی معمولاً بهترین گزینه محسوب می‌شود.

مزایای این روش عبارتند از:

  • آسیبی به حواس صورت وارد نمی‌شود

جراحی رفع فشار عروقی به حواس در صورت لطمه‌ای نمی‌زند. با تزریق ماده عامل نورولیتیک مثل بوتاکس، عصب مسدود شده و هیچ سیگنالی به مغز و ماهیچه‌ها ارسال نمی‌شود. به همین علت به راحتی می‌توان تشخیص داد که چه کسانی زیاد از حد از بوتاکس استفاده می‌کنند - این افراد فاقد توانایی لازم برای انجام کامل حرکات صورت هستند چون‌که عملکرد عصبی در قسمتی که تزریق انجام شده است، از بین رفته است.

  • نتیجه ماندگار و دائمی

با انجام جراحی اسپاسم همی‌فاسیال نتایج ماندگاری حاصل خواهد شد. نتیجه‌ای که از جراحی حاصل شده قابل مقایسه با نتایج حاصل از مصرف دارو و انجام تزریق نمی‌باشد. در بیشتر موارد، نتیجه جراحی رفع فشار عروق، دائمی است.

  • تسکین سریع علائم

با انجام جراحی رفع فشار عروق، معمولاً علائم خیلی سریع از بین می‌روند. در حالیکه با استفاده از روش‌های دیگر مانند انجام تزریق، تأثیر ماده عامل نورولیتیک زمان برده و حتی در بعضی از موارد تأثیر سطحی هم نداشته، صورت در حالت بی‌حس باقی مانده و اسپاسم همچنان ادامه دارد.

  • زمان کوتاه لازم برای بهبودی

جراحی رفع فشار عروقی به عنوان یک جراحی درون جمجمه‌ای اغلب نیاز به زمان کمی برای بهبودی دارد. بیشتر افراد پس از 2 تا 4 هفته می‌توانند به فعالیت‎های عادی روزانه ادامه دهند.

  • درصد بالای موفقیت درمان

بیش از 91 درصد بیماران با این روش درمان می‌شوند. جراحی رفع فشار عروقی یکی از موفق‌ترین درمان‌ها در بین درمان‌های اسپاسم همی‌فاسیال محسوب می‌شود.

  • زخم قابل مشاهده ایجاد نمی‌شود

به علت موقعیت و کوچک بودن محل جراحی، زخم قابل توجهی از جراحی رفع فشار عروق ایجاد نمی‌شود. محل جراحی تقریباً به اندازه یک سکه 25 سنتی می‌باشد.

  • در صورتی‌که افراد مبتلا برنامه زمانی شلوغی داشته باشند، می‌تواند با استفاده از این روش در مقایسه با روش‌های دیگری مانند تزریق بوتاکس در وقت خود بسیار صرفه‌جویی کنند. افراد تحت درمان بعد از بهبودی پس از یک سال تنها باید هر 6 ماه یکبار برای معاینه به پزشک مراجعه کنند.

چشم‌انداز درمان


یکی از مهمترین عوارض جانبی اسپاسم همی‌فاسیال، استرس ناشی از گرفتگی‌های غیر ارادی می‌باشد. البته با توجه تسکین علائم بوسیله تزریق یا جراحی، چشم‌انداز درمان این عارضه مثبت می‌باشد.

در صورت عدم درمان، این عارضه تشدید می‌شود. درنتیجه مبتلایان باید از تمامی گزینه‌های درمانی مطلع باشند. طبق مطالعات انجام شده، 50 درصد افراد درمان شده توسط روش‌های غیرجراحی، بدون اطلاع از روش‌های موجود تنها از طریق تحقیق و بررسی خودشان از گزینه جراحی مطلع شده‌اند.

جلوگیری از ابتلا به اسپاسم همی‌فاسیال


تا به امروز هیچ راهی برای جلوگیری از ابتلا به این اسپاسم‌ها پیدا نشده است.

با توجه به اینکه گرفتگی‌ها غیرارادی هستند، تنها راه جلوگیری از گرفتگی عضله، انجام درمان به محض ایجاد عارضه است.

استرس، خستگی و اضطراب این عارضه را تشدید می‌کنند، درنتیجه افرادی که سعی در به حداقل رساندن نشانه‌ها دارند بایستی از ایجاد این عوامل در حد امکان جلوگیری کنند.

عوارض جراحی اسپاسم همی‌فاسیال


موارد ناچیزی وجود دارند که می‌توانند به عنوان معایب روش جراحی در نظر گرفته شوند. البته لازم به ذکر است که انجام درمان جراحی توسط متخصص جراح باتجربه و کارآزموده تا میزان زیادی از خطرات جراحی کم می‌کند.

معایب جراحی عبارتند از:

  • مؤثر نبودن رفع فشار عروقی در همه موارد

در بعضی از موارد به دلایل مختلف انجام جراحی رفع فشار عروقی ممکن نیست. البته این موارد به ندرت اتفاق می‌افتند. حتی اگر مبتلایان به این عارضه خودشان به انجام جراحی علاقه‌مند باشند، ممکن است کاندید مناسبی برای جراحی موفقیت‌آمیز نباشند. علت آن می‌تواند ریشه اصلی اسپاسم همی‌فاسیال یا عدم تحمل بیهوشی عمومی باشد.

  • احتمال عفونت

مانند هر جراحی دیگری، خطر جزئی عفونت وجود دارد. در صورتی‌که پزشک تشخیص دهد احتمال عفونت وجود دارد، بایستی قبل از جراحی حتماً در این مورد بحث و مشورت شود.