جراحی ونتریکولوستومی اندوسکوپیک بطن سوم: درمان هیدروسفالی انسدادی

جراحی-ونتریکولوستومی-اندوسکوپیک

ونتریکولوستومی بطن سوم یک نوع عمل جراحی است که برای‌ کودکان و بزرگسالان مبتلا به هیدروسفالی انسدادی یا هیدروسفالی غیر مرتبط مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای شانت‌گذاری یا استفاده از یک لوله کوچک سیلیکونی رایج‌ترین روشی است که در‌طی 40سال گذشته برای‌هدایت مایع مغزی نخاعی به نقاط مختلف بدن مورد استفاده قرار گرفته است. اگرچه شانت گذاری می‌تواند زندگی بیمار را نجات دهد، از آنجایی که ساخته دست بشر هستند احتمال بروز مشکل در عملکرد آنها وجود دارد. ونتریکولوستومی آندوسکوپیک بطن سوم یکی از روش‌های جراحی است که مسیر مناسبی را برای خروج مایع مغزی‌ نخاعی از مغز فراهم می‌کند. استفاده از شانت فقط در افرادی که هیدروسفالی در پی انسداد مایع مایع مغزی نخاعی به وجود آمده است کارامد می‌باشد.

 آندوسکوپیک به این معنا است که عمل جراحی به کمک آندوسکوپ انجام می‌شود. آندوسکوپ یک لوله نازک است که دارای یک لنز قدرتمند و یک مجرای کوچک است که تجهیزات مخصوص از طریق آن وارد بدن می‌شوند. منظور از ونتریکولوستومی سوم قسمتی از مغز است که مسیر جانبی برای تخلیه‌ی مایع مغزی نخاعی را به وجود می‌آورد. چون مسیر باریک بین بطن سوم و چهارم مغز مسدود می‌شود، یک مسیر جانبی فرعی از از طریق غشای نازک در قسمت تحتانی بطن سوم ایجاد می‌شود.

اگر کودک شما مبتلا به هیدروسفالی است، می‌توانید به این روش درمان جراحی نیز به جای شنت گذاری فکر کنید. دکتر مرادی، متخصص جراحی مغز و اعصاب، آماده است تا تمام سوالات شما ار درباره این روش پاسخ دهد و با درمانی مؤثر شما و بیمارتان را تا رسیدن به سلامتی کامل، همراهی کند. برای رزرو وقت ملاقات می‌توانید با شماره 02833235232 - 09192810165 تماس حاصل فرمایید.

هیدروسفالی چیست؟


هیدروسفالی-چیست

هیدروسفالی یک نوع ناهنجاری در تولید مایع مغزی نخاعی در درون بطن‌های مغز است. بطن به فضای درون مغز گفته می‌شود، که پر از مایع است. مایع مغزی‌نخاعی یک مایع روشن و بی‌رنگ، شبیه آب و حاوی مقدار کمی نمک، قند و سلول است. مایع مغزی‌نخاعی به طور پیوسته درون بطن‌های مغز تولید می‌شود و در اطراف مغز و نخاع حرکت می‌کند سپس جذب می‌شود و مایع جدید جایگزین آن می‌گردد. برخی از عملکرد‌های مایع مغزی محافظت از مغز و نخاع در برابر ضربه، تغذیه‌ی سلول‌های مغز و کمک به عملکرد مغز، حمل مواد زائد سلول‌های مغز به خارج است. مایع مغزی‌نخاعی در اطراف مغز در یک مسیر‌خاص حرکت می‌کند. هنگامی که مقدار زیادی از این مایع در این مسیر جمع شود ضمن بزرگ‌کردن بطن‌های مغز به مغز نیز فشار وارد می‌کند. به این وضعیت هیدروسفالی گفته‌ می‌شود. هیدروسفالی به دونوع تقسیم می‌شود:

  • هیدروسفالی مرتبط به علت افزایش فشار ناشی از تجمع مایع مغزی‌نخاعی ایجاد می‌شود و این مایع به خوبی جذب نمی‌گردد.
  • هیدروسفالی غیر‌مرتبط به دلیل افزایش فشار ناشی از مایع مغزی‌نخاعی در پی انسداد درون مغز رخ می‌دهد. وجود تومور‌، لخته خون یا تنگ شدن بخشی از مسیر جریان مایع مغزی‌نخاعی از عواملی هستند که در ایجاد هیدروسفالی مرتبط نقش دارند.

هیدروسفالی مادرزادی به عارضه‌ای گفته می‌شود که بیمار در بدو تولد به این مشکل مبتلا شده باشد. هیدروسفالی اکتسابی به وضعیتی گفته می‌شود که بیمار پس از تولد و در طول عمر خود به آن دچار شده‌باشد.

علائم و نشانه‌های هیدروسفالی

پزشک برای تشخیص و تایید هیدروسفالی انجام برخی آزمایشات را درخواست می‌کند.

نوزادان مبتلا به هیدروسفالی ممکن است برخی یا همه علائم زیر را داشته باشند:

  • تغذیه‌ی نا‌مناسب
  • استفراغ
  • خواب‌آلوگی و بی‌حالی
  • بزرگ‌شدن سر (پزشک دور سر او را اندازه‌گیری می‌کند.)
  • بیرون‌زدگی قسمت فوقانی نرم سر(ملاج)
  • بی‌قراری و گریه زیاد بدون دلیل
  • تشنج
  • قابل مشاهده بودن عروق پوست سر
  • کندی حرکات (کند بودن نوزاد برای نشستن
  • متمایل شدن چشم‌ها به سمت پائین(بیمار نمی‌تواند چشم‌هایش را به سمت بالا حرکت دهد.)

ممکن است کودک مبتلا به هیدروسفالی برخی یا همه علائم زیر را داشته باشد :

  • سردرد
  • تهوع و استفراغ
  • خستگی(خواب بیش‌از حد،مشکل در بیدار کردن کودک،عدم تمایل کودک به بازی کردن)
  • تغییرات خلق‌وخو و شخصیت و اختلال در انجام امور مدرسه
  • از دست دادن هماهنگی بدن
  • تشنج
  • تغییر در سطح بینایی

تشخیص بیماری


تشخیص-بیماری

معمولا هیدروسفالی از طریق عکسبرداری توسط سی‌ تی‌ اسکن، ام‌ آر آی و التراسوند تشخیص داده می‌شود. این تصاویر اطلاعات مختلفی را در خصوص آنچه درون مغز رخ می‌دهد، در اختیار پزشک قرار می‌دهند. تصاویر به دست آمده می‌تواند هرگونه انسداد یا تجمع مایع مغزی‌ نخاعی را تشخیص دهند. با استفاده از ام‌ آر ای و التراسوند می‌توان قبل از تولد، هیدروسفالی را تشخیص داد. از آنجایی که برای انجام سی‌ تی‌ اسکن و ام‌ آر آی باید فرد ثابت و بدون حرکت باشد، باید به کودک داروی آرام‌بخش تزریق کرد تا بتواند در طول عکس‌برداری آرام باشد.

درمان‌های جراحی هیدروسفالی


هیچ گونه دارویی برای درمان هیدروسفالی وجود ندارد و اکثر کودکان به عمل جراحی نیاز خواهند‌داشت. هدف از انجام عمل جراحی کاهش فشار درون مغز است بنابراین یک مسیر فرعی ایجاد می‌شود تا مایع مغزی‌نخاعی تخلیه و جذب شود. دو نوع عمل جراحی برای درمان هیدروسفالی وجود دارد که عبارتند از:

  • نصب شانت رایج ترین روش برای درمان هیدرو‌سفالی محسوب می‌شود. شانت به حرکت مایع مغزی نخاعی از نقطه‌ای که حجم آن بسیار زیاد است کمک می‌کند و این مایع را به یک نقطه خاص از بدن هدایت می‌نماید تا جذب شود.
  • می‌توان در کودکانی که هیدروسفالی غیر مرتبط مبتلا هستند از عمل جراحی ونتریکولوستومی آندوسکوپیک بطن سوم (E T V) استفاده کرد. در این روش یک حفره کوچک برای مایع مغزی نخاعی درون و اطراف مغز ایجاد می‌شود.

میزان موفقیت عمل جراحی ونتریکولوستومی ‌آندوسکوپیک بطن سوم


میزان موفقیت درمان هیدروسفالی با آندوسکوپی در میان برخی از بیماران بیشتر است این افراد شامل گروه‌های زیر هستند:

  • افراد هیدروسفالی مبتلا به بیرون‌زدگی نخاع
  • افراد هیدروسفال مبتلا به تومور‌های مغزی
  • افراد مبتلا به هیدروسفالی انسدادی که مشکلات دیگری دارند.

میزان موفقیت این عمل جراحی در برخی از بیماران کمتر است این افراد عبارتند از :

  • افراد مبتلا به هیدروسفالی ارتباطی
  • کودکان زیر دو سال مبتلا به هیدروسفالی
  • افراد مبتلا به هیدروسفالی که قبلاً تحت پرتودرمانی مغزی قرار گرفته اند.

ملاحظات قبل از جراحی


انجام برخی مراقبت‌ها و دوری از برخی عوامل قبل از جراحی الزامی است دراین‌باره می‌توان اطلاعات کامل را از پزشک معالج کودک خود دریافت نمائید. برخی از این موارد به طور مختصر عبارتند از :

  • اگر کودک شما ویتامین E دریافت می‌کند باید ده روز قبل از عمل مصرف آن را قطع نماید. ویتامین E باعث ایجاد خونریزی می‌شود.
  • اگر کودک شما آسپرین مصرف می‌کند باید در خصوص قطع کردن آن با پزشک مشورت کنید. آسپرین و دارو‌هایی که حاوی آسپرین هستند میتواند باعث خونریزی شوند.
  • کودک شما باید هفت روز قبل از جراحی از مصرف دارو‌های گیاهی و سایر مکمل‌ها رژیمی خود‌داری کند.
  • اگر کودک شما مولتی‌ ویتامین مصرف می‌کند باید در خصوص مصرف یا قطع کردن آن با پزشک مشورت کنید.
  • کودک شما باید دو روز قبل از عمل جراحی مصرف دارو‌های غیر استروئیدی ضد التهاب مانند ایبوپروفن ناپروکسن را قطع کند زیرا این دارو‌ها می‌توانند باعث خونریزی شوند.

عمل ونتریکولوستومی اندوسکوپیک بطن سوم


عمل-ونتریکولوستومی-اندوسکوپیک-بطن-سوم

کودک شما به اتاق عمل انتقال داده می‌شود و تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد. کودک در طول عمل  هیچ‌گونه دردی را احساس نمی‌کند. جراح یک برش کوچک روی سر ایجاد می‌کند سپس یک دوربین کوچک را وارد بطن مغز می‌کند. جراح از دوربین برای مشاهده قسمت‌هایی از بطن مغز که نیاز به بازشدن دارند، استفاده می‌کند. پس از آن که جراح توانست بطن مغز را باز کند می‌تواند مسیر مایع مفزی نخاعی و نشت آن به خارج از بطن را مشاهده کند. در صورتی که جراح نتواند به طور ایمن جراحی ونتریکو لوستومی اندوسکوپیک بطن سوم را انجام دهد، اقدام به نصب شانت می‌نماید. سپس محل برش‌های ایجاد شده را بخیه میزند. معمولا این عمل جراحی حدود یک تا دو ساعت طول می‌کشد.

پس از عمل


کودک پس از انجام عمل به اتاق ریکاوری انتقال داده می‌شود و پزشک اطلاعات لازم در خصوص عمل جراحی و وضعیت کودک را در اختیار شما قرار می‌دهد پس از به هوش آمدن کودک به شما اجازه ملاقات می‌دهد. هنگام یکه کودک به هوش آمد و اثر بیهوشی از بین رفت کودک به بخش منتقل می‌شود و حدود دو تا سه روز در بیمارستان بستری می‌شود. پس از آنکه کودک بتواند به خوبی آب بخورد، به خوبی راه برود، از میزان درد او کاسته شده باشد و علائم اثرگذاری عمل جراحی مشاهده شود، پزشک او را ترخیص می‌کند. پزشک از شما می‌خواهد که هفت تا ده روز پس از عمل، مجددا کودک را به مطب ببرید تا او را معاینه کند . قبل از مراجعه به مطب پزشک باید از مغز کودک اسکن ام آر آی تهیه شود، اسکن ام آر آی می‌تواند به تشخیص مشکل او کمک کند.

مراقبت از کودک پس از عمل جراحی


باید پس از عمل هر روز محل بخیه‌ها با شامپو یا صابون و آب بشوئید. کودک می‌تواند تا حدود ده تا چهارده روز پس از عمل به مدرسه برگردد و فعالیت‌های خود را از سر بگیرد. باید به طور منظم کودک را از لحاظ علائم هیدروسفالی تحت نظر بگیرید و بتوانید هرگونه مشکل احتمالی را تشخیص دهید. در صورت مشاهده علائم زیر درکودک، مراجعه به پزشک الزامی است :

روز‌های پس از عمل اهمیت بسیار زیادی در تشخیص و درمان زود‌هنگام مشکلات دارد. بنابراین باید قبل از آنکه مشکلات احتمالی زندگی بیمار را تهدید کنند و به وجود آنها پی برد. در صورتی که کودک شما هر یک از علائم زیر را دارد قبل از ویزیت مشخص شده پس از عمل ، فورا اورا به پزشک ارجاع دهید:

  • سردرد‎‌های شدید که با مصرف مسکن و استراحت کردن بهبود نمی‌یابد.
  • استفراغ شدید (هیچ چیز در معده کودک باقی نماند.)
  • گیجی یا بی‌حالی شدید
  • تب بالای 102درجه فارنهایت
  • قرمزی یا ترشح از محل بخیه

خطرات و عوارض این روش چیست؟


درمان هیدروسفالی با آندوسکوپی نیز مانند تمام جراحی‌ها ممکن است با عوارضی همراه باشد اما باید توجه داشت که تبحر و کار آزمودگی جراح و همچنین مراقبت‌های لازم برای بهبود سلامت بیمار،تاثیر به‌سزایی در به حداقل رسیدن عوارض دارد. عوارضی که می‌تواند به دنبال این جراحی پدیدار شوند عبارتند از :

انسداد ناگهانی مسیر فرعی

انسداد ناگهانی مسیری که به کمک عمل جراحی ونتریکولوستومی‌اند و اندوسکوپی بطن سوم ایجاد شده است می‌تواند زندگی بیمار را تهدید کند. انسداد مسیر فرعی در پنج سال اول پس از عمل در 20تا 50 درصد بیماران رخ می‌دهد و در ماه اول ممکن است عمل با شکست مواجه شود. در برخی موارد نادر ممکن است شکست خوردن عمل طی سال‌ها یا ماه‌های بعدی ایجاد شود، ریسک شکست خوردن درمان در سال‌های بعدی در این بیماران کمتر است.

عفونت

احتمال برزو عفونت در بیمارانی که تحت درمان،ونتریکولوستومی اندوسکوپی بطن سوم قرار گرفته‌اند کمتر از یک درصد است.

تب و خونریزی پس از عمل

به لطف فناوری‌های جدید ریسک عوارض ناشی از عمل کاهش یافته است با این حال هنوز جراحی منجر به خونریزی شدید به علت آسیب دیدگی بطن سوم می‌تواند زندگی بیمار را تهدید کند اما این مساله جز موارد نادر است. از دست دادن موقت حافظه یکی از عوارض جراحی ونتریکولوستومی اندوسکوپیک بطن سوم است زیرا ممکن است این عمل جراحی برنقاطی از بدن تاثیر بگذارد که وظیفه عملکرد حافظه را بر عهده دارند. این امر یکی از عوارض موقت جراحی است. ممکن است پس از عمل جراحی و در پی ایجاد یک حفره کوچک در بطن سوم، که وظیفه عملکرد برخی از هورمون‌ها بر عهده دارد، بیمار دچار اختلالات هورمونی شود. معمولا این عوارض موقت هستند و پس از عمل از بین می‌روند.