تفاوت مرگ مغزی و کما: مرگ مغزی دائمی است یا موقتی؟

کما با مرگ مغزی فرق می‌کند. در حالت کما با وجود این سطح هوشیاری بیمار کاهش یافته است اما دارای علائم حیاتی است. مرگ مغزی حالتی است که در آن فردی به دلیل شرایط حاد نظیر سکته قلبی یا سکته مغزی و بعد از یک دوره مراقبت و مداوا تمام عملکردهای مغز خود را از دست می‌دهد. در چنین شرایطی با کمک دستگاه تنفس مصنوعی، اکسیژن به ریه‌ها رسیده و قلب به تپش خود ادامه می‌دهد (قلب بدون تحریک‌های عصبی از سوی مغز نیز می‌تواند تپش‌های خو را از سر بگیرد). اما باید خاطر نشان کرد که علی رغم تپش قلب و گرمی بدن، بیمار درحقیقت مرده است. مرگ مغزی همانطور که از نامش پیداست به قطع تمام فعالیت‌های مغزی و ساقه مغز به‌طور همزمان اتلاق می‌شود. در چنین حالتی اگر دستگاه تنفس خاموش و یا از بیمار جدا شود بیمار قادر به تنفس نخواهد بود.  برای کسب اطلاع بیشتر درباره شرایط بیمار در کما یا مرگ مغزی می‌توانید با شماره‌های 02833235232 - 09192810165 تماس بگیرید.

علائم مرگ مغزی چیست؟


برخی از علائم مرگ مغزی عبارتند از:

بیمار بدون کمک دستگاه تنفس مصنوعی قادر به نفس کشیدن نیست

یکی از نشانه‌های بارز مرگ مغزی اختلال در مکانیسم تنفسی است. بیمار با کاهش سطح هوشیاری خود قادر به تنفس طبیعی نیست. برای تشخیص مرگ مغزی پزشکان اغلب وضعیت تنفسی بیمار را مورد بررسی قرار می‌دهند. در طول آزمایشات تعیین وضعیت مرگ مغزی، دستگاه تنفس مصنوعی به بیمار متصل شده و جهت حفظ فشارخون و سایر عملکردهای بدن ممکن است داروهای خاصی به بیمار تزریق شود. در تمام مدت آزمایش، اتصال دستگاه تنفس مصنوعی و تزریق داروها باید همچنان ادامه داشته باشد. لازم به ذکر است که این موارد هیچ تاثیری بر نتیجه آزمایش نخواهد داشت.

عدم پاسخ چشم به محرک

اگر فردی از لحاظ بالینی دچار مرگ مغزی شده باشد چشم واکنشی به هیچ یک از محرک‌ها نشان نخواهد داد. علائمی نظیر، عدم تغییر سایز مردمک چشم با تابش نور، عدم حرکت چشم با تحریک آن به مدت بیش از 1 دقیقه و عدم واکنش قرنیه چشم هنگام تحریک چشم با دستمال یا گوش پاک کن از مواردی هستند که معمولا در مرگ مغزی مشاهده می‌شود.

عدم پاسخ بیماران به درد

بیماران مرگ مغزی اغلب به هیچ یک از محرک‌های درد واکنشی نشان نمی‌دهند. سیگنال‌های درد برای پاسخ به سمت مغز ارسال می‌شوند اما حرکات ناگهانی (حتی برخی حرکات ناشی از لمس) در بیمارانی که دچار مرگ مغزی شده‌اند معمولا رفلکس‌های ستون فقرات هستند و دربرگیرنده عملکرد و فعالیت مغزی نیستند.

عدم فعالیت قلب بدون دستگاه تنفس مصنوعی

در برخی موارد، مرگ مغزی می‌تواند در خانواده‌ها مشکل‌ساز شود. علت این امر ادامه داشتن عملکرد برخی از اندام‌های بدن نظیر قلب حتی بعد از ایست فعالیت مغزی و ایجاد امید واهی در خانواده‌ها می‌باشد. درحقیقت، قلب یک سیستم الکتریکی ذاتی است که با مرگ مغز و یا حتی قرارگرفتن در خارج از بدن نیز میتواند به فعالیت خود ادامه دهد. اما همین عضو فعال بدون کمک دستگاه تنفس مصنوعی که فراهم کننده اکسیژن و خون است در عرض کمتر از 1 ساعت از حرکت می‌ایستد.

عدم بروز علائم بهبود در بیماران

با وجود این‌که مرگ مغزی و کما برای افرادی که ظاهر قضیه را از بیرون نگاه می‌کند ممکن است مشابه باشند اما درحقیقت این دو عارضه کاملا متفاوت هستند. همانطور که قبلا ذکر کردیم مرگ مغزی موجب قطع فعالیت مغز می‌گردد و معمولا در این حالت امیدی به احیا وجود ندارد چرا که بیمار از لحاظ بالینی مرده است. کما حالتی است که در آن چشم‌های بیمار بسته، سطح هوشیاری پایین و امکان بازیابی هوشیاری توسط محرک‌ها وجود ندارد. مشاهده پاسخ‌های هدفمند از سوی مغز و تنفس طبیعی در کما غیرطبیعی نیست. حالت نباتی پایدار به شرایطی گفته می‌شود که بیمار هنوز زنده است اما شرایط آگاهی و هوشیاری خود را کامل به دست نیاورده است. شاید در چنین وضعیتی چشم‌های بیمار باز باشد اما عملا از محیط اطراف خود آگاه نیست.

امکان اهدای عضو در بیماران مرگ مغزی

 برخلاف کما و حالت نباتی پایدار، در مرگ مغزی پزشک در صورت رضایت قبلی خود بیمار اجازه اهدای عضو را می‌دهد. بیماران مرگ مغزی در حقیقت با پیوند بافت یا عضو خود می‌توانند جان خیلی از بیماران دیگر را نجات دهند. بیشتر اهدای عضوها از سوی بیماران مرگ مغزی است. تنها 1 درصد از مرگ و میرها در طول سال در کل کشور ناشی از مرگ مغزی می‌باشد. در مرگ مغزی، اندام‌های حیاتی نظیر قلب ممکن است هنوز استفاده شوند اما در مرگ‌های ناشی از نارسایی‌های قلبی اندام‌های حیاتی برای پیوند خیلی زود غیرقابل استفاده می‌شوند. البته ناگفته نماند که بافت‌ها و استخوان تا 24 ساعت بعد از مرگ‌های ناشی از نارسایی قلبی قابل پیوند هستند.

تفاوت مرگ مغزی و کما چیست؟


مرگ مغزی با بسیاری از بیماری‌هایی که در آن فرد حالت هوشیاری خود را از دست می‌دهد متفاوت است. به‌عنوان مثال، کما شبیه خواب عمیق است با این تفاوت که هیچ محرکی نمی‌تواند مغز را هوشیار و بیدار کند. با این وجود بیمار هنوز زنده است و امکان احیا و بهبود وجود دارد. مرگ مغزی معمولا با حالت نباتی پایدار اشتباه گرفته می‌شود اما باید خاطر نشان کرد که این دو حالت متفاوت هستند. وضعیت نباتی یعنی که بیمار عملکردهای مغز را از دست داده اما به‌ دلیل سلامت ساقه مغز عملکردهای ضروری نظیر ضربان قلب و تنفس همچنان در جریان هستند. در وضعیت نباتی فرد زنده است و امکان بهبود وجود دارد اما در مرگ مغزی بیمار عملا مرده است.

مرگ مغزی و تشویش خانواده‌ها


از آن‌جایی که ضربان قلب و تنفس افراد مبتلا به مرگ مغزی با کمک دستگاه‌های احیا در جریان است بدن این افراد اغلب گرم است و همین امر موجب توهم اطرافیان می‌شود. در چنین شرایطی اعضای خانواده بیمار امید واهی دارند و تصور می‌کنند بیمارشان در حالت کما است و امکان بازگشت سطح هوشیاری با گذشت زمان و یا درمان وجود دارد. آن‌چه حائز اهمیت است این است که کادر پزشکی باید به خانواده بیماران مرگ مغزی به طور کامل توضیح دهند که مرگ مغزی مرحله نهایی است و در علم پزشکی مرگ مطلق است و امکان احیا و بازگشت هوشیاری وجود ندارد.

چگونه پزشکان مرگ مغزی بیمار را تشخیص می‌دهند؟


ارزیابی دقیق مرگ مغزی تقریبا 20 دقیقه طول می‌کشد. مرحله اول شامل بررسی پاسخ بیمار به محرک‌های درد نظیر نیشگون از پوست می‌باشد. گام بعدی اطمینان از سلامت و رفلکس ساقه مغز و مرحله نهایی شامل جداکردن دستگاه‌های احیا برای بررسی تاثیر افزایش سطح دی اکسید کربن در خون و تحریک مغز می‌باشد. اگر در هیچ یک از آزمایشات پاسخی مشاهده نشود پزشک مرگ مغزی بیمار را تایید می کند.

آیا امکان احیای بیمار مرگ مغزی وجود دارد؟


پاسخ این سوال منفی است. بار دیگر خیلی ساده و صریح خاطر نشان می‌کنیم که مرگ مغزی یعنی مرگ مطلق و امکان برگشت بیمار وجود ندارد.