تشخیص و درمان تومور مغزی با جراحی، رادیوتراپی، شیمی درمانی و عوارض آنها

اگر شما علائمی دارید که احتمال می‌رود به تومور مغزی مبتلا شده باشید، پزشک شما را معاینه کرده و در مورد شخصیت و سوابق خانوادگی ابتلا به این بیماری از شما سؤالاتی می‌پرسد. افراد مبتلا به تومور مغزی روش‌های متعددی برای درمان پیش رو دارند. این روش‌های درمانی عبارتند از انجام عمل‌ جراحی تومور مغزی، پرتو درمانی و شیمی درمانی. بسیاری از افراد نیز به ترکیبی از این روش‌های درمانی نیاز دارند.

تشخیص و درمان به موقع تومورهای مغزی از مهم‌ترین عوامل در روند بهبود بیماران است که به کمک یک متخصص جراح مغز و اعصاب می‌توان در اکثر مواقع بیماری را با موفقیت درمان کرد. دکتر مرادی به عنوان یک جراح مغز و اعصاب متبحر می‌تواند به بیماران در روند درمانی خود کمک کند. برای دریافت مشاوره و مراجعه می‌توانید از طریق شماره‌های 02833235232 - 09192810165 تماس حاصل فرمایید.

تومور مغزی چگونه تشخیص داده می‌شود؟


ممکن است از شما خواسته شود یک یا چند آزمایش از آزمایش‌های زیر را انجام دهید:

  •  معاینه مغز و اعصاب: پزشک دید، شنوایی، هشیاری، قدرت عضلانی، هماهنگی و رفلکس‌های شما را بررسی می‌کند. پزشک همچنین چشمان شما را برای احتمال وجود تورم ناشی از فشار تومور روی عصبی که از چشم به مغز می‌رود معاینه می‌کند.
  •  ام آر آی: در ام آر آی یک دستگاه بزرگ با مگنت قوی که به یک کامپیوتر متصل است برای گرفتن تصاویر قسمت‌های داخلی مغز به کار برده می‌شود. در برخی موارد ممکن است یک رنگ مخصوص (مواد کنتراست) در عروق خونی دست یا بازو تزریق شود تا تفاوت بافت‌ها در مغز را مشخص سازد. ممکن است در این تصاویر قسمت‌های غیرعادی در مغز مانند تومور مشخص شود.
  •  سی تی اسکن: یک دستگاه اشعه ایکس متصل به یک کامپیوتر عکس‌هایی دقیق از سر می‌گیرد. ممکن است در این روش نیز مواد کنتراست از طریق عروق خونی دست یا بازو در بدن شما تزریق شود. مواد کنتراست باعث می‌شود که قسمت‌های غیرعادی راحت‌تر تشخیص داده شوند.

پزشک ممکن است دستور انجام برخی آزمایش‌های زیر را نیز بدهد:

  •  آنژیوگرام: رنگی در جریان خون تزریق می‌شود که باعث می‌شود که عروق خونی مغز در عکس مشخص شوند. در صورت وجود تومور در مغز، اشعه ایکس تومور یا عروق خونی که تومور را تغذیه می‌کنند نمایان می‌سازد.
  •  تپ ستون فقرات: پزشک یک نمونه از مایع مرکزی ستون فقرات شما (مایعی که فضای درون و اطراف مغز و نخاع را احاطه کرده است) می‌گیرد. این فرایند تحت بیهوشی موضعی انجام می‌شود. پزشک از یک سوزن نازک باریک برای برداشتن مایع از قسمت پایین ستون فقرات استفاده می‌کند. تپ ستون فقرات حدود نیم ساعت طول می‌کشد. شما باید پس از انجام این فرانید چند ساعت به صورت طاق باز دراز بکشید تا سر درد نگیرید. آزمایشگاه نمونه مایع را آنالیز کرده تا وجود سلول‌های سرطانی یا علائم بیماری در آن مشخص شود.
  •  بایوپسی: برداشت بافت برای تشخیص وجود سلول‌های تومور در آن، بایوپسی گفته می‌شود. متخصص پاتولوژی سلول‌ها را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند تا متوجه وجود سلول‌های غیرعادی در آنها شود. در بایوپسی، سرطان و تغییرات بافتی که ممکن است منجر به ابتلا به سرطان شود و همچنین بیماری‌های دیگر مشخص می‌شود. بایوپسی تنها راه برای اطمینان از وجود تومور در مغز و تعیین میزان شدت آن است و می‌تواند به برنامه درمانی کمک کند. جراحان به دو روش می‌توانند به وجود سلول‌های سرطانی در بافت برداشت شده پی ببرند:
      بایوپسی همزمان با درمان: جراح نمونه بافت را زمانی که شما تحت عمل جراحی تومور مغزی برای برداشتن قسمتی از تومور هستید برمی‌دارد.
     بایوپسی استرئوتاکتیک: به شما زمانی که تحت بیهوشی عمومی یا موضعی هستید یک کلاه سخت پوشانده می‌شود. جراح یک شکاف کوچک در پوست سر ایجاد شده و یک سوراخ کوچک در جمجمه شما ایجاد می‌کند. سی تی اسکن یا ام آر آی برای هدایت سوزن از طریق سوراخ کوچک ایجاد شده در محل تومور به کار برده می‌شود. جراح نمونه بافت را با سوزن برمی‌دارد. زمانی که تومور در عمق مغز یا بخشی از مغز که تحت عمل جراحی تومور مغزی است باشد ممکن است از بایوپسی سوزنی استفاده شود.

به هر حال، اگر تومور در ساقه مغز یا برخی قسمت‌های خاص مغز باشد، جراح قادر نخواهد بود بدون آسیب رساندن به بافت طبیعی مغز، بافت تومور را بردارد. در این موارد، پزشک از ام آر آی یا سی تی اسکن یا آزمایش‌های تصویری دیگر استفاده می‌کند تا در حد امکان در مورد تومور مغزی مطمئن شود. بیماری که به بایوپسی نیاز داشته باشد ممکن است سؤالات زیر را از پزشک بپرسد:

  •  چرا من باید بایوپسی انجام دهم؟ نتایج حاصل از بایوپسی چگونه بر برنامه درمانی من تأثیر می‌گذارد؟
  •  چه نوع بایوپسی باید انجام دهم؟
  •  انجام عمل بایوپسی چقدر طول می‌کشد؟ آیا در این مدت من هشیارم؟ آیا آسیبی به من وارد می‌شود؟
  •  احتمال بروز عفونت یا خونریزی پس از بایوپسی چقدر است؟ آیا خطرات احتمالی دیگری هم وجود دارد؟
  •  چه مدت طول می‌کشد تا نتایج بایوپسی اعلام شود؟
  •  اگر من به تومور مغزی مبتلا باشم، چه کسی در مورد درمان با من صحبت می‌کند؟ چه موقع؟

اقدامات درمانی برای تومور مغزی چیست؟


انتخاب روش درمانی به موارد زیر بستگی دارد:

  •  نوع و شدت تومور مغزی
  •  محل تومور در مغز
  • سایز تومور
  •  سن و سلامت عمومی شما

پزشک در برخی انواع سرطان‌های مغزی باید بداند که آیا سلول‌های سرطانی در مایع مغزی نخاعی نیز وجود دارد یا نه. پزشک می‌تواند روش درمانی انتخابی را به شما توضیح داده و بگوید که انتظار دست‌یابی به چه نتایج با عوارض جانبی احتمالی را باید داشته باشید. از آنجا که غالباً در درمان سرطان سلول‌ها و بافت‌های سالم نیز آسیب می‌بینند، بروز برخی عوارض جانبی محتمل است. قبل از شروع اقدامات درمانی از تیم پزشکی خود در مورد عوارض جانبی احتمالی و تأثیر اقدامات درمانی بر فعالیت‌های عادی و روزمره خود سؤال کنید. شما و تیم پزشکی با همکاری یکدیگر می‌توانید برنامه درمانی را پیش برده تا نیازهای شخصی شما تأمین شود. ممکن است شما بخواهید با پزشک در مورد آزمایش‌های بالینی و مطالعه روش‌های جدید درمانی صحبت کنید. پزشک ممکن است شما را به یک متخصص معرفی کند یا خودتان بخواهید که به یک متخصص مراجعه کنید. متخصص‌هایی که تومور مغزی را درمان می‌کنند عبارتند از متخصص مغز و اعصاب، جراح اعصاب، متخصص انکولوژی پزشکی، انکولوژی رادیویی و نورورادیولوژیست. تیم پزشک ممکن است شامل پرستار انکلوژی، متخصص تغذیه، مشاور بهداشت روان، مددکار اجتماعی، متخصص فیزیوتراپی، متخصص طب شغلی، متخصص گفتار درمانی و متخصص طب فیزیکی باشد. ممکن است شما بخواهید قبل از شروع درمان، سؤالات زیر را از پزشک بپرسید:

  •  من چه نوع تومور مغزی داریم؟
  •  آیا تومور خوش‌خیم است یا بدخیم؟
  •  شدت تومور چقدر است؟
  •  روش درمانی انتخاب شده چیست؟ چه پیشنهادی برای من دارید؟ چرا؟
  •  مزایای مورد انتظار هر نوع روش درمانی چیست؟
  •  برای شروع درمان چگونه باید خود را آماده کنم؟
  •  آیا باید در بیمارستان بستری شوم؟ اگر جواب مثبت است، به چه مدت؟
  •  خطرات احتمالی و عوارض جانبی پس از انجام هر کدام از روش‌های درمانی چه هستند؟ چگونه می‌توان این عوارض جانبی را مدیریت کرد؟
  •  هزینه درمان چقدر است؟ آیا بیمه این هزینه‌ها را پوشش می‌دهد؟
  •  درمان چگونه بر فعالیت‌های روزمره من تأثیر می‌گذارد؟ احتمال این که بتوانم پس از درمان به طور عادی راه رفته، صحبت کرده، بخوانم یا بنویسم چقدر است؟
  •  آیا آزمایش‌های کلینیکی مناسب من وجود دارد؟
  •  آیا می‌توانید پزشکان دیگری به من معرفی کنید تا در مورد روش‌های درمانی من نظر بدهند؟ هر چند وقت یک بار باید چک آپ شوم؟

چه نوع عمل‌های جراحی برای درمان تومورهای مغزی انجام می‌شود؟


انجام عمل جراحی تومور مغزی معمولاً اولین گزینه درمانی برای برداشتن تومورهای مغزی است. این عمل‌های جراحی تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شوند و موهای سر شما تراشیده می‌شود. ممکن است نیاز به تراشیدن همه موهای سر شما نباشد.
به عمل جراحی تومور مغزی که برای باز کردن جمجمه انجام می‌شود کرانیوتومی گفته می‌شود. جراح یک شکاف روی پوست سر شما ایجاد کرده و از یک ابزار مخصوص برای برداشتن قسمتی از استخوان جمجمه استفاده می‌کند. ممکن است در زمانی که قسمتی از تومور مغزی یا همه آن برداشته می‌شود شما هشیار باشید. جراح هر چقدر از تومور مغزی را که بتواند برمی‌دارد. ممکن است از شما خواسته شود که پاهای خود را دراز کرده، بشمارید، حروف الفبا را بگویید یا یک داستان بگویید. توانایی شما در پیروی از این دستورات به جراح در محافظت از بخش‌های مغز شما کمک می‌کند. پس از برداشته شدن تومور، جراح حفره ایجاد شده روی جمجمه را با یک قطعه استخوان یا یک فلز می‌پوشاند. سپس جراح شکاف ایجاد شده روی پوست سر را می‌بندد. در برخی موارد ممکن است امکان انجام عمل جراحی تومور مغزی وجود نداشته باشد. اگر تومور در ساقه مغز یا برخی قسمت‌های دیگر مغز باشد، جراح قادر نخواهد بود که تومور را بدون وارد آمدن آسیب به بافت سالم مغز بردارد. افرادی که نمی‌توانند تحت عمل جراحی قرار گیرند باید از روش‌های پرتو درمانی یا روش‌های درمانی دیگر بهره گیرند. ممکن است تا چند روز پس از انجام عمل جراحی شما دچار سر درد و ناراحتی شوید. به هر حال، داروهایی برای کنترل درد برای شما تجویز می‌شود. قبل از انجام عمل جراحی تومور مغزی، شما باید در مورد روش‌های کاهش درد با تیم پزشکی خود صحبت کنید. پس از انجام عمل جراحی، تیم پزشکی برنامه درمانی را به گونه‌ای تنظیم خواهد کرد که حداکثر راحتی و حداقل درد را داشته باشید. ممکن است شما احساس ضعف یا خستگی نیز داشته باشید. طول دوره بهبودی پس از انجام عمل جراحی در هر فرد متفاوت است. ممکن است شما چند روز در بیمارستان بستری شوید. مشکلات دیگری نیز ممکن است پس از انجام عمل جراحی برداشتن تومور مغزی به وجود آیند که البته بسیار نادر است. مغز ممکن است متورم شده یا مایع در جمجمه جمع شود. تیم پزشکی علائم تورم یا تجمع مایعات در جمجمه را تحت نظر دارد. ممکن است برای کاهش تورم برای شما استروئید تجویز شود. ممکن است برای تخلیه مایعات جمع شده نیاز به انجام عمل جراحی ثانویه باشد. ممکن است جراح یک لوله باریک و بلند (شانت) در بطن مغز قرار دهد. (برای برخی افراد ممکن است قبل از انجام عمل جراحی تومور مغزی برای برداشتن تومور مغزی، شانت در سر قرار داده شود). لوله از زیر پوست به سمت قسمت‌های دیگر بدن (معمولاً شکم) رد می‌شود. مایع اضافی از مغز به سمت شکم رفته و تخلیه می‌شود. در برخی موارد ممکن است مایع اضافی در قلب تخلیه شود. بروز عفونت نیز یکی دیگر از مشکلاتی است که ممکن است پس از انجام عمل جراحی ایجاد شود. در صورت بروز این مشکل، تیم پزشکی برای شما آنتی بوتیک تجویز خواهد کرد. عمل جراحی مغز ممکن است باعث آسیب‌دیدگی بافت‌های سالم مغز شود. آسیب‌دیدگی مغز یک مشکل جدی و خطرناک است و ممکن است باعث بروز مشکلاتی در تفکر، بینایی یا تکلم شما شود. همچنین ممکن است باعث تغییرات شخصیتی یا تشنج نیز شود. بیشتر این مشکلات به مرور زمان کاهش یافته یا برطرف می‌شوند، اما در برخی موارد نیز ممکن است آسیب‌دیدگی مغزی دائمی باشد. ممکن است شما نیاز به فیزیوتراپی، گفتار درمانی یا طب شغلی داشته باشید. ممکن است شما بخواهید سؤالات زیر را از پزشک خود بپرسید:

  •  آیا شما انجام عمل جراحی را به من پیشنهاد می‌دهید؟
  •  پس از انجام عمل جراحی، من چه احساسی خواهم داشت؟
  •  در صورتی که من درد داشته باشم شما چه کاری برای من انجام می‌دهید؟
  •  چه مدت باید در بیمارستان بستری شوم؟
  •  آیا این عمل، عوارض بلند مدتی دارد؟ آیا موهای من دوباره رشد می‌کنند؟ آیا استفاده از مواد فلزی یا پلاستیکی که برای پوشاندن سوراخ سر به کار می‌روند عوارض جانبی دارند؟
  •  چه موقع می‌توانم دوباره فعالیت‌های عادی و روزمره خود را انجام دهم؟
  •  احتمال بهبودی کامل چقدر است؟

پرتو درمانی برای برداشتن تومورهای مغزی


پرتو درمانی سلول‌های تومور مغزی را با اشعه ایکس پرانرژی، اشعه گاما یا پروتون‌ها از بین می‌برد. معمولاً پرتو درمانی پس از انجام عمل جراحی انجام می‌شود. در پرتو درمانی سلول‌های مغزی که ممکن است در مغز باقیمانده باشند از بین می‌روند. افرادی که نمی‌توانند تحت عمل جراحی قرار گیرند می‌توانند از پرتو درمانی استفاده کنند. پزشکان از پرتو درمانی خارجی یا داخلی برای درمان تومورهای مغزی استفاده می‌کنند.

  • پرتو درمانی خارجی: این روش درمانی ممکن است در بیمارستان یا کلینیک انجام شود. یک دستگاه بزرگ در خارج از بدن پرتوها را به کل مغز یا قسمت تحت درمان مغز می‌تاباند. برخی افراد ممکن است نیاز به انجام پرتو درمانی در نخاع نیز داشته باشند. برنامه درمانی به سن شما، سایز و نوع تومور بستگی دارد. پرتو درمانی فرکشنال خارجی که در آن مقادیر کم یا کسری از پرتو در هر روز به بدن تابانده می‌شود، متداول‌ترین روش پرتو درمانی برای افرادی است که تومور مغزی دارند. تابش پرتو کامل در طی چندین هفته به محافظت از بافت سالم در اطراف تومور کمک می‌کند. درمان معمولاً 5 روز در هفته و به مدت چند هفته ادامه می‌یابد. یک جلسه درمانی معمولاً کمتر از یک ساعت طول کشیده و هر درمان ظرف مدت چند دقیقه انجام می‌شود. برخی مراکز درمانی روش‌های دیگری برای پرتو درمانی خارجی را مورد ملاحظه قرارمی‌دهند که عبارتند از:
     پرتو درمانی با مدولاسیون شدید یا پرتو درمانی سه بعدی همسان: در این روش درمانی از کامپیوتر برای هدف قرار دادن دقیق تومور در مغز استفاده می‌شود تا آسیب‌دیدگی بافت‌های سالم مغز به حداقل برسد.
     پرتو درمانی با اشعه پروتونی: منبع اشعه به جای اشعه ایکس، پروتون‌ها هستند. پزشک از پرتو پروتونی برای برداشتن تومور کمک می‌گیرد. میزان اشعه مورد نیاز برای بافت سالم در پرتوهای پروتونی کمتر از پرتوهای اشعه ایکس است.
     پرتو درمانی استرئوتاکتیک: پرتو باریکی از اشعه ایکس یا اشعه گاما مستقیماً از جهات مختلف به تومور تابانده می‌شود. برای انجام این عمل، شما باید یک پوشش محکم روی سر خود داشته باشید. این روش درمانی ممکن است در یک جلسه (رادیوسرجری استرئوتاکتیک) یا چندین جلسه درمانی انجام شود.
  •  پرتو درمانی داخلی (پرتو درمانی کاشتنی یا براکی تراپی): معمولاً پرتو درمانی داخلی برای درمان تومورهای مغزی به کار برده نمی‌شود. اشعه از مواد رادیواکتیو که معمولاً حاوی مقادیر کمی ایمپلنت به نام دانه است تابانده می‌شود. دانه‌ها داخل مغز قرار داده می‌شوند و چند ماه اشعه از خود ساطع می‌کنند. پس از اتمام دوره پرتو درمانی نیاز به برداشتن این دانه‌ها نیست.

برخی افراد دچار عوارض جانبی جزئی شده یا عوارض جانبی نخواهند داشت. به ندرت، ممکن است بیماران چند ساعت پس از پرتو درمانی خارجی دچار حالت تهوع شوند. تیم پزشکی روش‌هایی برای مقابله با این مشکلات به کار خواهند برد. پرتو درمانی همچنین ممکن است باعث ایجاد احساس خستگی پس از هر جلسه درمانی شود. نتیجه این عمل بسیار مهم است اما پزشکان معمولاً به بیماران توصیه می‌کنند فعال باشند. پرتو درمانی معمولاً باعث ریزش مو در بخش‌هایی از سر که تحت درمان است می‌شود. موها معمولاً پس از چند ماه دوباره رشد می‌کنند. پرتو درمانی همچنین باعث قرمز شدن، خشک شدن و حساسیت به لمس پوست سر می‌شود. تیم پزشکی ممکن است روش‌هایی برای کاهش این مشکلات به‌کارگیرند. در برخی موارد پرتو درمانی باعث تورم بافت مغز می‌شود. ممکن است شما دچار سر درد یا احساس فشار شوید. برای کاهش ناراحتی شما ممکن است داروهایی تجویز شود. گاهی اوقات ممکن است پرتو درمانی باعث از بین رفتن بافت سالم مغز نیز بشود. همچنین به ندرت ممکن است عوارض جانبی مانند سر درد، تشنج یا حتی مرگ نیز اتفاق بیفتند. ممکن است اشعه باعث آسیب دیدن غده هیپوفیز و قسمت‌های دیگر مغز شود. برای کودکان، این آسیب‌دیدگی ممکن است باعث بروز اختلالات یادگیری یا کاهش نرخ رشد شود. به علاوه، اشعه احتمال ایجاد تومورهای مغزی در آینده را نیز افزایش می‌دهد. ممکن است شما بخواهید سؤالات زیر را از پزشک بپرسید:

  •  چرا باید این روش درمانی را انجام دهم؟
  •  چه موقع درمان شروع می‌شود؟ چه موقعی خاتمه می‌یابد؟
  •  در حین درمان من چه احساسی خواهم داشت؟ آیا انجام این اقدامات درمانی عوارض جانبی دارد؟
  •  چگونه می‌توانم در حین عمل از خود مراقبت کنم؟
  •  چگونه می‌توانم بفهمم که انجام این روش درمانی مؤثر بوده است؟
  •  آیا در حین انجام درمان می‌توانم فعالیت‌های عادی و روزمره خود را ادامه دهم؟

شیمی درمانی برای درمان تومور مغزی


در شیمی درمانی از دارو برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود و گاهی نیز برای درمان تومور مغزی به کار برده می‌شود. داروها ممکن است به روش‌های زیر مصرف شوند:

  •  داروهای خوراکی یا تزریقی: شیمی درمانی ممکن است همزمان با پرتو درمانی یا پس از آن انجام شود. داروها وارد جریان خون شده و به قسمت‌های مختلف بدن می‌روند. این روش درمانی ممکن است در بخش عمل‌های سرپایی بیمارستان یا در مطب پزشک و یا منزل انجام شود. به ندرت، ممکن است شما در بیمارستان بستری شوید. عوارض جانبی شیمی درمانی به نوع داروها و میزان مصرف آنها بستگی دارد. عوارض جانبی شایع شامل حالت تهوع و استفراغ، بی‌اشتهایی، سر درد، تب و لرز و ضعف می‌شود. اگر داروها باعث کاهش سطح سلول‌های سالم خون شوند ممکن است شما دچار عفونت، کبودی یا خونریزی و احساس ضعف و خستگی شدید شوید. تیم پزشکی سطح سلول‌های خون را مورد بررسی قرار می‌دهند. برخی عوارض جانبی ممکن است با دارو درمان شوند.
  •  ویفرهایی در مغز قرار داده می‌شوند: برای برخی بزرگسالان با اشعه پرتوان گلیوما چند ویفر را در مغز می‌کارد. هر ویفر به اندازه یک سکه است. پس از چند هفته، ویفرها حل شده و داروها در مغز آزاد می‌شوند. داروها سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند. این کار باعث می‌شود که از عود دوباره تومور پس از انجام عمل جراحی برداشتن تومور جلوگیری می‌کند. افرادی که یک ویفر در مغز خود می‌کارند توسط تیم پزشک برای علائم بروز عفونت پس از انجام عمل جراحی تحت نظارت قرار می‌گیرند. عفونت ممکن است با مصرف آنتی‌بیوتیک درمان شود.