بیماری ام اس (ms) پیش رونده خود ایمنی و فلج: علت،علائم و نشانه های شایع

مولتیپل اسکلروزیس ( MS) یک اختلال خود ایمنی پیشرونده است. یعنی این که سیستم ایمنی که سالم نگه داشتن بدن را به عهده دارد، به اشتباه به بخش‌هایی از بدن حمله می‌کند که عملکرد روزمره آنها برای حفظ سلامتی ضروری است. در این شرایط پوشش‌های محافظ سلول‌های عصبی آسیب می‌بیند و این آسیب‌دیدگی به نقص عملکرد مغز و نخاع منجر می‌شود. علائم بیماری ام اس غیرقابل پیش‌بینی و شدت آنها متغیر است. برخی بیماران با خستگی مزمن و بی‌حسی روبرو می‌شوند، اما موارد شدید بیماری ام اس به فلج، نابینایی و کاهش عملکرد مغز منجر می‌شود.

 برای مشاوره و کسب آگاهی بیشتر به نورولوژیست مراجعه کنید.

علل


علت ابتلا به بیماری ام اس مشخص نیست. ام اس یک بیماری خودایمنی است که در اثر آن سیستم ایمنی بدن به بافت‌های خود حمله می‌کند. در صورت ابتلا به بیماری MS، سیستم ایمنی، که عملکرد نامناسبی پیدا کرده است، میلین را تخریب می‌کند، میلین ماده‌ای از جنس چربی است که فیبرهای عصبی مغز و نخاع را پوشش می‌دهد و از آن محافظت می‌کند. میلین را می‌توان با پوشش عایق روی سیم‌های برق مقایسه کرد. زمانی که پوشش میلین محافظ آسیب می‌بیند و فیبرهای عصبی نمایان می‌شود، سرعت انتقال پیام‌ها در امتداد عصب آهسته می‌شود یا جلوی انتقال آنها گرفته می‌شود. همچنین ممکن است خود عصب نیز آسیب ببیند. مشخص نیست که چرا عده‌ای به بیماری ام اس مبتلا می‌شوند و بقیه در امان می‌مانند، با این حال به نظر می‌رسد که ترکیبی از عامل‌های ژنتیک و محیطی موثر باشد.

علائم شایع‌تر بیماری ام اس


خستگی

خستگی در حدود 80 % بیماران مشاهده می‌شود و توانایی بیمار را برای فعالیت در خانه و محل کار به شدت مختل می‌کند. خستگی بارزترین علامت در بیماری است که به جز این مورد، فقط دچار محدودیت‌های حرکتی جزئی شده است.

دشواری در راه رفتن

بیمار به دلایل متعددی مانند ضعف، اسپاستیسیتی، فقدان تعادل، خستگی مزمن و اختلال حسی نمی‌تواند به خوبی راه برود. برای رفع این عارضه باید از متخصص طب فیزیکی، وسایل کمکی و دارو درمانی کمک گرفت.

بی‌حسی یا گزگز

بی‌حسی صورت، بدن یا دست و پا غالباً نخستین علامتی است که در بیماران دچار بیماری ام اس مشاهده می‌شود.

اسپاستیسیتی

اسپاستیسیتی نوعی احساس سفتی و گرفتگی غیرارادی عضلات است که احتمال بروز آن در هر عضوی وجود دارد، البته گرفتگی عضلات پا شایع‌تر است.

ضعف

ضعف بیماران ام اس از تحلیل رفتن عضلاتی که مورد استفاده قرار نمی‌گیرد یا آسیب دیدن عصب‌های تحریک کننده این عضلات ناشی می‌شود. راهبردهای توانبخشی و استفاده از وسایل کمکی حرکتی و دیگر وسایل کمکی برای مدیریت ضعف توصیه می‌شود.

مشکلات بینایی

مشکلات بینایی نخستین علامتی است که بسیاری از بیماران با آن مواجه می‌شوند. شروع تاری دید، کنتراست ضعیف یا ضعیف شدن توانایی تشخیص رنگ‌ها و درد هنگام حرکت دادن چشم علائمی ترسناک است و باید به سرعت بررسی شود.

سرگیجه و ورتیگو

بیماران مبتلا به ام اس احساس سرگیجه و عدم تعادل می‌کنند یا در موارد نادرتر حس می‌کنند که خودشان یا محیط اطرافشان می‌چرخد(ورتیگو).

مشکلات مثانه

نقص عملکرد مثانه در حداقل 80 % از بیماران ام اس مشاهده می‌شود. این مشکل معمولاً با مصرف دارو، مدیریت مصرف مایعات و خو دسوندگذاری متناوب تحت کنترل درمی‌آید.

اختلال‌های جنسی

اختلال‌های جنسی در میان تمامی افراد، از جمله بیماران ام اس بسیار شایع است. آسیب دیدن سیستم عصبی مرکزی و علائمی مانند خستگی و گرفتگی عضلانی در کنار عامل‌های روان‌شناختی بر واکنش‌های جنسی اثر می‌گذارد.

مشکلات روده

یبوست و همچنین از دست دادن کنترل روده‌ها یکی از نگرانی‌های ویژه بیماران ام اس است. مشکلات روده معمولاً با رعایت رژیم غذایی مناسب، مصرف مایعات کافی، فعالیت بدنی و دارو برطرف می‌شود.

درد

سندرم‌های درد در میان بیماران ام اس شایع است. براساس نتایج یک پژوهش، 55 % بیماران ام اس گاهی دچار درد بالینی بسیار شدیدی می‌شوند و تقریباً نیمی از بیماران از درد مزمن رنج می‌برند.

تغییرات شناختی

تغییرات شناختی به طیف وسیعی از عملکردهای سطح بالای مغز اشاره می‌شود که بیش از نیمی از بیماران ام اس را درگیر می‌کند. تغییرات شناختی مواردی چون توانایی در پردازش اطلاعات ورودی، فراگیری و به خاطر آوردن اطلاعات جدید، توانایی سازمان‌دهی و حل مسئله، تمرکز و درک صحیح و دقیق محیط را دربرمی‌گیرد.

تغییرات روحی

تغییرات روحی در واکنش به اضطراب‌ها و استرس‌های زندگی با بیماری ام اس و در پی‌آمد دگرگونی‌های ایمنی و عصبی رخ می‌دهد. افسردگی شدید، تغییرات خلق و خو، تحریک‌پذیری و حملات غیرقابل کنترل خنده و گریه چالش‌های قابل توجهی را برای بیماران مبتلا به ام اس و خانواده ایشان به وجود می‌آورد.

افسردگی

مطالعات نشان داده است که افسردگی بالینی، شدیدترین نوع افسردگی، شایع‌ترین علامت بیماری ام اس به شمار می‌رود. افسردگی در میان بیماران ام اس شایع‌تر از عموم مردم یا بیماران مبتلا به بسیاری از عارضه‌های مزمن و ناتوان کننده است.

علائم با درصد شیوع پایین‌تر


مشکلات گفتاری

مشکلات گفتاری مانند گفتار نامفهوم (دیس‌آرتری) و گرفتگی صدا یا بی‌صدایی (دیسفونی) در حدود 40 ـ 25 درصد از بیماران ام اس، به ویژه در مراحل پیشرفته بیماری و حین دوره‌های خستگی شدید بروز می‌یابد. لکنت نیز از عوارض بیماری ام اس به شمار می‌آید.

مشکلات بلع

مشکلات بلع یا در اصطلاح پزشکی دیسفاژی پی‌آمد آسیب دیدن اعصابی است که بسیاری از عضلات دهان و گلو را کنترل می‌کنند.

رعشه

بخش‌های مختلف بدن به دلیل آسیب دیدن ناحیه‌هایی خاص دچار رعشه یا لرزش غیرقابل کنترل می‌شود. این ناحیه‌ها در امتداد گذرگاه‌های عصبی پیچیده‌ای قرار دارند که مسئولیت هماهنگی حرکات را به عهده دارند.

تشنج

تشنج نتیجه تخلیه‌های الکتریکی غیرعادی در ناحیه آسیب دیده یا زخم شده مغز است. حدود 5 ـ 2 درصد از بیماران ام اس دچار تشنج می‌شوند، حال آن که درصد شیوع تشنج در عموم مردم حدود 3 % برآورد می‌شود.

مشکلات تنفسی

مشکلات تنفسی در افرادی مشاهده می‌شود که عضلات قفسه سینه‌شان به دلیل آسیب دیدن عصب‌های کنترل کننده این عضلات به شدت ضعیف شده است.

خارش

خارش یکی از مجموعه حس‌های غیرعادی، مانند سوزن سوزن شدن و سوزش، دردهای خنجری و دوپاره شدن، است که بیماران ام اس از آن رنج می‌برند.

سردرد

اگرچه سردرد از علائم شایع بیماری MS محسوب نمی‌شود، اما بعضی گزارش‌ها نشان داده است که بیماران مبتلا به ام اس بیشتر دچار انواع خاصی از سردرد می‌شوند.

مشکلات شنوایی

حدود 6 % از بیماران ام اس از مشکلات شنوایی شکایت دارند. کاهش شنوایی در موارد نادر نخستین علامت ام اس است.

علائم درجه دوم و درجه سوم


علائم اصلی ام اس که در دو بخش با درصد شیوع بالا و پایین توضیح داده شد، نتیجه مستقیم آسیب‌دیدگی فیبرهای عصبی و میلین سیستم عصبی مرکزی (CNS) است، اما علائم ثانویه عوارضی است که منشأ آنها علائم اولیه است. نمونه‌هایی از این علائم ثانویه عبارت است از:

  •  نقص عملکرد مثانه باعث عفونت‌های مکرر مجاری ادراری می‌شود.
  •  عدم فعالیت تحلیل رفتن تون عضلات، ضعف ناشی از عدم استفاده (غیرمرتبط با از بین رفتن غلاف میلین)، وضعیت بدنی نامناسب، از کنترل خارج شدن اعضاء بدن، کاهش تراکم استخوان (و در نتیجه افزایش احتمال شکستگی استخوان) و تنفس نامناسب و سطحی را در پی دارد.
  •  بی‌حرکت بودن باعث ایجاد زخم‌های فشاری می‌شود.

هرچند علائم ثانویه قابل درمان است، اما هدف مطلوب آن است که با درمان کردن علائم اولیه و اصلی از بروز علائم ثانویه جلوگیری کرد.

علائم درجه سوم عوارضی تدریجی است که ام اس به زندگی بیمار تحمیل می‌کند. این علائم شامل عوارض اجتماعی، شغلی و روانی می‌شود. برای مثال بیماری که دیگر نمی‌تواند راه برود یا رانندگی کند، نمی‌تواند شغل خود را به روال معمول ادامه دهد. تنش و فشار ناشی از دست و پنجه نرم کردن با ام اس غالباً شبکه‌های اجتماعی و ارتباطی بیمار را تغییر می‌دهد و حتی گاهی به گسست روابط و انزوا می‌انجامد. مشکلاتی چون بی‌اختیاری ادرار، رعشه یا اختلال‌های بلع بیمار را وادار می‌کند که از تعاملات اجتماعی صرفه‌نظر کند و به تدریج منزوی و گوشه‌گیر شود. افسردگی در میان بیماران ام اس بسیار شایع است. افسردگی می‌تواند جزء علائم درجه اول و درجه سوم باشد، یعنی این که روند پیشرفت ام اس بیمار را افسرده کند و یا این که چالش‌های اشاره شده محرک افسردگی باشد.